< Terug

Bloeien in het donker

Bloeien in de nacht

Dit artikel is een gratis introductie op het themanummer van Open Deur over bloeien in de nacht (2021, nr. 12). Onderaan het artikel vind je de andere bijdragen uit het nummer. Ben je benieuwd naar andere nummers van Open deur? Bekijk dan alle artikelen.

Kerstliederen zingen van bloemen en bloeiende bomen, midden in de winternacht. Het klinkt prachtig, maar is het wáár? Kan dat: bloeien in de nacht? Als het niet mee zit, als het niet stralend licht is maar donker?

Er bloeit niet zoveel in de winter. De grond is hard en bevroren en de lente lijkt nog ver weg. Op de ramen verschijnen af en toe ijsbloemen maar die tellen niet. Misschien durft in een zachte winter de kerstroos zijn winterbloem te laten zien maar verder is de tuin kaal en koud.

Bloeien lijkt iets voor de zomer, voor warme dagen met zon en weinig wind. De meeste bloemen kunnen slecht tegen de kou. Ze hebben die warmte van de zomer nodig en de lange dagen. Bloeien doe je immers in het volle licht. Het moet dus een beetje mee zitten om tot bloei te komen.

Onverwachte bloem

Of ligt het ingewikkelder? Kun je ook bloeien tegen de verdrukking in? Als het juist niet mee zit? Als het niet stralend licht is maar donker?

Kun je ook bloeien in de nacht?

Heel veel kerstliederen lijken precies daarover te gaan. Denk maar aan dat klassieke kerstlied over die roos die ontloken is uit barre wintergrond. ‘Die bloem van Gods behagen, heeft, naar Jesaja sprak, de winterkou verdragen, als allerdorste tak.’ Het is een krachtig beeld van Jezus en van zijn geboorte onder barre omstandigheden. Een bloem, waar je het niet verwacht, tegen alle verdrukking in. Hoe is het mogelijk dat uitgerekend in een tijd vol onderdrukking en geweld er iemand geboren wordt die de verpersoonlijking van de liefde zal worden?

Tekening van bloemen in rood en geel, door Folly Hemrica.
Tekening: Folly Hemrica

Kan het echt?

Wie erop gaat letten, ziet allerlei bloeiers opduiken in kerstliederen. Niet alleen bloemen, de hele natuur lijkt mee te doen, bijvoorbeeld in het beroemde kerstlied ‘Midden in de winternacht’ waar ‘ondanks winter, sneeuw en ijs’ ineens ook alle bomen bloeien. Wie met Kerst in de liturgie om zich heen kijkt, waant zich in een paradijs vol bloeiende bloemen en bomen. De bange vraag bij al deze mooie liederen is natuurlijk altijd of het ook waar is, of het echt kan, bloeien in de nacht.

Een paar jaar geleden gingen Elpeth Pikaar, kunstenaar, en ik, namens het justitiepastoraat, voor een kunstproject op bezoek bij een groep ongedocumenteerde asielzoekers, die waren vastgezet in de vreemdelingenbewaring in Rotterdam. Eerst moesten we langs getraliede luchtkooien, waar we mannen rondjes zagen lopen. Wat een woestijn! Zouden we hun durven vragen of ze nog iets van bloei konden ervaren, nu hun leven zo was vastgelopen in het prikkeldraad? Het leek een ongepaste vraag!

Ook hier achter de muren zijn er momenten van bloei tegen alle verdrukking in, lichte momenten in het donker.

Ontroerende levenskracht

In de kerkzaal, waar we met hen een groot doek vol nachtbloemen zeefdrukten, kwam die vraag toch aarzelend ter sprake. We raakten ontroerd door de antwoorden, omdat er zoveel levenskracht uit sprak. ‘Als we hier samen in de kerk onze liederen zingen, dan zijn we vrije mensen. We zijn dan met elkaar verbonden en niet meer alleen. Dan horen we bij de wereldkerk, bij de Nederlandse kerk en bij de Afrikaanse kerk. Bij de kerk in Vietnam en de kerk uit China of waar we ook maar vandaan komen. Die muren met hun prikkeldraad lijken dan minder belangrijk. Natuurlijk zijn er ook hier momenten van bloei, tegen alle verdrukking in, lichte momenten in het donker.’

Wat was het bijzonder om hen zo te horen spreken. Hier waren geen geknakte mensen aan het woord, maar christenen uit de hele wereld die hoop hadden en sterk waren gebleven.

Tegen de verdrukking in

Met groot enthousiasme maakten we die middag samen met hen een prachtig doek vol nachtbloemen, die in het donker hun schoonheid lieten zien. Het werd een bijzondere Kerst, daar achter de muren. Met liederen vol bloeiende bomen en bloemen en met mensen die durfden hopen op betere tijden. Bloeien in de nacht, tegen de verdrukking in.

Folly hemrica is theoloog en redactielid van Open Deur. Zij werkte o.a. als justitiepredikant en straatpastor.

Lees meer uit dit nummer van Open Deur

Kees Posthumus


Predikante Bettelies Westerbeek woont en werkt in de Haagse Moerwijk. Jaarlijks organiseert zij een veel bezocht kerstwandeltheater, langs scènes uit het kerstverhaal

Lees verder

Tanja Viveen


Begin dit jaar is hij vijftig geworden, Michel Dikken uit Naarden. ‘Het jaar heeft me rust gebracht’, vertelt hij, ‘soms zit ik een hele tijd voor het raam te kijken naar alles wat er gebeurt in mijn tuin. Dat was toen ik jong was wel anders. Ik had een druk leven, met vrienden, uitgaan, mijn opleiding. Zeventien jaar was ik, toen het ongeluk gebeurde.’

Lees verder

Welriekende nachtorchis, nachtpauwoog, een bloem die maar één nacht bloeit. Vlak om me heen bestaat een wereld die ik helemaal niet ken. Een wereld die zich onopvallend, in het donker manifesteert en van ongekende schoonheid blijkt te zijn.

Lees verder

Walther Burgering


Zoiets simpels als samen de kerstboom en de tafel voor een kerstmaal versieren, kan jonge mensen uit heel verschillende landen en culturen bij elkaar brengen. Verhalen borrelen op en vertellers komen tot bloei.

Lees verder

Willem van Reijendam


Ik ben in staat een koekoeksbloem te onderscheiden van een dagkoekoeksbloem, en ook zuring zegt me wel wat, maar ik ben er nog nooit op uit gegaan met een botaniseertrommel en al helemaal niet ’s nachts. Wat er ook moge bloeien in het donker, het is nooit aan mij besteed geweest.

Lees verder

De Bedside Singers Amsterdam zingen sinds 2018 aan het bed van mensen die in de laatste levensfase verkeren. Het initiatief is uitgegroeid tot een landelijke stichting

Lees verder

Het nieuws van de geboorte van Jezus Christus verspreidde zich snel door het hele land. Ook Koning Herodes had ervan gehoord en voelde zich bedreigd door de geboorte van de Koning der Koningen. Hij zond zijn soldaten om het kind te zoeken. Jozef, Maria en hun kindje moesten vluchten uit Bethlehem.

Lees verder

‘Bloemen zijn de voetstappen van God’, schreef iemand ooit. ‘s Nachts zijn die zelden te zien, maar dan zijn er de sterren. Sterren vormen het voetspoor van God in de nacht.

Lees verder

< Terug