Van U is de toekomst

Visienota van de protestantse kerk

In het najaar van 2020 lanceerde de Protestantse Kerk een visienota met als titel: Van U is de toekomst – Ontvankelijk en waakzaam leven van genade. Met deze nota wil de Protestantse Kerk laten zien wat de focus is van de kerk – waar komt het in de komende jaren opaan? In dit artikel ga ik in op de inleidende paragrafen van de nota. Eerst de achtergrond en context – geloven vindt niet plaats in het luchtledige. Daarna het fundament waarop is gebouwd: genade als grondtoon. Tot slot ook enkele vragen die van dienst kunnen zijn bij bespreking in kerkenraad of gespreksgroep.

Geloven in context

Als mens word je gevormd door allerlei dingen die op je weg komen. Gebeurtenissen, ontmoetingen, omstandigheden, ze hebben allemaal hun invloed op wie je bent. Dat begint al vóór je geboorte. Hoe je opgroeit en wat je meekrijgt aan opvattingen en karaktertrekken is verworteld in het leven van hen die je voorgingen. Ook het leven dat je nu leidt, vormt je in je denken en je doen. Heb je een gezin? Ben je tevreden over je werk? Woon je naar je zin en ben je gezond? Al deze omstandigheden hebben invloed op jou als mens. Ook als gelovig mens.

Geloof is niet iets wat je in een doosje bewaart en af en toe tevoorschijn haalt. Zoals die waardevolle ketting, een erfstuk dat je hooguit bij bijzondere gelegenheden draagt. Het geloof is onderdeel van het dagelijks leven. De dingen die je meemaakt hebben invloed op hoe bijbelverhalen bij je binnenkomen. Je geeft in je gebed woorden aan concrete dankbaarheid of actueel verdriet. Geloofsopvattingen kunnen verschuiven. Vaak geleidelijk, soms abrupt.

Kerk in context

Net als een mens is ook de kerk verbonden met haar omgeving. De visienota van de Protestantse Kerk heeft oog voor de context waarin we kerk zijn. In de inleiding wordt een schets gemaakt van de cultuur die we inademen. De meeste mensen in Nederland hebben het goed, maar toch is er een gevoel van onbehagen. We zijn onzeker over de toekomst. Dat onzekere gevoel wordt versterkt door de coronacrisis. Het maakbaarheidsdenken heeft een flinke knauw gekregen. Een andere ontwikkeling die velen onzeker maakt is de klimaatcrisis. Het is te groot om grip op te krijgen, je wilt wel wat doen, maar wat heeft het voor zin? Je hoort ook verschillende geluiden.

Geloof is niet om in een doosje te bewaren, het is onderdeel van het dagelijks leven

Hierdoor kunnen mensen zomaar tegenover elkaar komen te staan. De een voelt urgentie en voert actie, de ander wuift het weg als een complot van de overheid. Ook in ons huiselijke milieu gebeurt het nodige. Agenda’s van mensen zijn overvol, burn out ligt op de loer. Temidden van al deze zorgen en vragen, klinkt de roep: wat is de zin van dit alles?

Bij de tijd

Het is belangrijk dat de kerk bij de tijd is en oog heeft voor de context van mensen. Geloven in context betekent dat je je als individuele gelovige en als gemeente afvraagt: wat doen deze factoren met ons mens-zijn? Hoe beïnvloeden ze ons gelovig zijn? Kunnen we als gemeente zó aanwezig zijn in ons dorp of onze stad, dat wat we zeggen en doen relevant is?

Streven naar relevantie draagt ook een risico in zich. Het kan leiden tot het jezelf kritiekloos aanpassen aan de omgeving. Dan doen we water bij de klare wijn van het evangelie. Daarom stellen we ook de omgekeerde vraag: kan het geloof ons prikkelen om kritisch naar deze factoren te kijken? In een bijbels beeld uitgedrukt: is er bevrijding vanuit de slavernij?

Vragen voor jezelf en anderen [1/2]

  • Kan jij factoren noemen die je als mens hebben gevormd? Welke factoren hebben je geloof gevormd?
  • Herken je de schets van de cultuur zoals verwoord in de visienota: klagend gelukkig, onzeker, op zoek naar zin, overstresst, gepolariseerd?
  • Zie je in je eigen leven of in de samenleving mogelijkheden om aan te sluiten bij mensen of juist andere keuzes te maken?

Genade die kleineert

De visienota kiest voor het woord ‘genade’ als grondtoon. Voor mensen die met kerk en geloof zijn opgegroeid is dat een vertrouwd woord. Maar wat betekent het eigenlijk? In het woordenboek Van Dale (online) staan twee betekenissen bij het woord genade: 1. goedheid van God en 2. vergevingsgezindheid van overwinnaars, rechters enzovoort.

Om genade smeken… voelde als een nederlaag

Zelf moet ik bij het woord genade terugdenken aan stoeipartijen op het schoolplein. Het is me een paar keer overkomen dat een klasgenoot bovenop me ging zitten met zijn arm op m’n keel. Hij zei: ‘Genade!’. Ik moest het nazeggen, het was een bevel. Ik zei dat niet zo graag, want daarmee erkende ik dat ik voor mijn vrijheid afhankelijk was van die ander. Het uitspreken van dat woord genade voelde als een nederlaag.

Genade die ruimte schenkt

In de Bijbel heeft genade met ‘geven’ te maken. Het is een gave, een geschenk. Met de woorden van de visienota: ‘De mooiste dingen in het leven vallen ons toe (…) Liefde en genade van God worden ons aangezegd. Wat er ook is gebeurd of aan welk kwaad je ook debet bent, je mag uit genade opnieuw beginnen. In de kerk leven we van wat we ontvangen. Genade is de grondtoon.’

Gods genade geeft ontspanning en vraagt om vertaling in concrete daden

Die jongen met zijn arm op mijn keel op het schoolplein dwong mij om genade te smeken. Hij was niet geïnteresseerd in mijn bevrijding, maar uit op zijn eigen overwinning. Gods genade is anders, die is gericht op de mens. Het wordt niet afgedwongen of je in de maag gesplitst. Integendeel, het is een geschenk dat voortvloeit uit onvoorwaardelijke liefde. In zijn boek Werkwoorden in de Bijbel schrijft Piet Schelling over genade in het Nieuwe Testament: ‘Genade is de beweging van Gods ontferming en liefde naar de mensen toe. Of die beweging ons bereikt, is niet afhankelijk van voorwaarden aan ons gesteld. Ja, de enige voorwaarde om haar te ontvangen is overgave.’

Vijf aspecten van genade

Er wordt weleens beweerd dat het christelijk geloof met z’n nadruk op genade mensen lui en afhankelijk maakt. In de visienota worden vijf aspecten van het kernwoord genade genoemd, wat eenzijdigheid van dit rijke woord voorkomt. Genade bevrijdt, corrigeert, volstaat, motiveert en ontspant. Het is voor mensen van nu misschien een wat ouderwets woord, maar het is mijn overtuiging dat het in deze veelvoud aan betekenissen waarde heeft voor onze samenleving. Het is een woord dat ontspanning geeft, zonder te vervallen in lijdelijkheid en passiviteit. Het vraagt om een vertaling in concrete daden en woorden.

Een paar voorbeelden. Genade corrigeert ons denken dat we alles zelf in de hand (moeten) hebben. De coronacrisis is wat dat betreft een harde les. Als je weet dat je niet alles in de hand hebt, kun je misschien ook dingen loslaten. Je kunt onderscheid maken tussen datgene waar je invloed op hebt en dingen die zich aan je invloed onttrekken.

Genade bevrijdt. Het christelijk geloof leert ons dat we niet hoeven te blijven rondlopen met onze schuld. Dat er dankzij Christus een weg is van berouw, verzoening en nieuw begin. Genade ontspant. Deze woorden zouden in veel kerken op een tegeltje in de hal moeten hangen. Sommige gemeenten lijken op een zeilschip met een ruim vol vracht en waar iedereen druk bezig is. De een boent het dek, de ander staat te zweten in de kombuis, een derde klimt op en neer in de zeilen, enz. Is het nodig dat het dek alweer geboend wordt? Klimt er weleens iemand in het kraaiennest om te kijken of we nog in de goede richting varen? Is er ballast die overboord kan? Durven we te gaan voor een lichtere vaart, waardoor we ook tijd hebben om om ons heen te kijken? Naar de schoonheid van een zonsopgang of de golven die op ons afkomen?

Tenslotte, genade motiveert. Ontvangen zet aan tot geven. Iemand die veel liefde ontvangen heeft, kan zelf ook veel liefde geven. Een gemeente die aandachtig om zich heen kijkt en zich bewust is van haar omgeving, kan veel betekenen voor mensen – binnen en buiten de kerk – in een wereld die vaak ongenadig veel van mensen eist.

Vragen voor jezelf en anderen [2/2]

  • Wat roept het woord genade bij jou op? Welke beelden of herinneringen komen boven?
  • Is er een aspect van genade dat jou op dit moment het meest aanspreekt?
  • Herken je iets van het beeld van het volgeladen schip op volle zee? Waar ben jij in dat beeld? Wat doe je, waar zit je, wat verlang je? Wat is de richting?

Wordt vervolgd…

In dit artikel heb ik ervoor gekozen stil te staan bij de context waarin geloof gestalte krijgt en het grondwoord genade. Aan de accenten die de kerk voor de komende jaren legt, hoop ik in een volgend artikel aandacht te besteden.

Je kunt natuurlijk ook besluiten de nota zelf te lezen en te bespreken in je kerkenraad of kring. De handreiking achterin is een goed hulpmiddel voor een vruchtbaar gesprek. Want daar gaat het in de kerk uiteindelijk om – dat we elkaar in het licht van Gods genade ontmoeten, eerlijk en open. Waarbij we oog hebben voor de context van die ander en eerbied tonen voor haar of zijn levensen geloofsverhaal.

Wilbert (dr. W.G.) van Iperen is classispredikant van de Classis Veluwe. Hij is lid van de redactie van Ouderlingenblad.

Alle Ouderlingenblad 1125 artikelen:

Rina Mulderij


Aan het eind van onze vieringen klinkt de zegen van God. Ook op bijzondere momenten in een mensenleven krijgen we deze woorden mee – of kunnen erom vragen. Wat betekent die zegen? Wordt de week of het leven er anders van? En wie mag zegenen en gezegend worden?

[lees verder]

Wilbert van Iperen


In het najaar van 2020 lanceerde de Protestantse Kerk een visienota met als titel: Van U is de toekomst – Ontvankelijk en waakzaam leven van genade. Met deze nota wil de Protestantse Kerk laten zien wat de focus is van de kerk – waar komt het in de komende jaren opaan? In dit artikel ga ik in op de inleidende paragrafen van de nota. Eerst de achtergrond en context – geloven vindt niet plaats in het luchtledige. Daarna het fundament waarop is gebouwd: genade als grondtoon. Tot slot ook enkele vragen die van dienst kunnen zijn bij bespreking in kerkenraad of gespreksgroep.

[lees verder]

Gottfrid van Eck


Een arme boerenknecht kan jarenlang nauwelijks rondkomen van zijn karige loon. Op een dag vindt hij tijdens het ploegen een glimmende steen in de akker. Hij vermoedt dat die fraaie steen wel iets zou kunnen opleveren en gaat ermee naar de landheer. Die ziet meteen dat het een ruwe diamant betreft met een zeer grote waarde. Hij adviseert de knecht om naar de hoofdstad te reizen en de steen te laten taxeren door een erkend juwelier.

[lees verder]

Op welke manier krijgt het leren in de gemeente gestalte? Dat was de vraag in het vorige themanummer van Ouderlingenblad, over ‘De lerende kerk’. In dit artikel wat handvatten om met dit thema aan de slag te gaan.

[lees verder]

Nelleke Boonstra


Het was een zware tijd, het afgelopen jaar voor de gelovigen. Ik kwam in april 2020 in Groningen wonen, alles was net op slot, de eerste lockdown. Toen er in juni weer wat ruimte kwam en veel kerkgebouwen hun deuren openzetten, ook door de week en zelfs elke dag het stiltecentrum, heb ik daar dankbaar gebruik van gemaakt. En ik gaf me op om ‘s zondags de diensten bij te wonen. Dat mocht, met 30 mensen.

[lees verder]

Matthijs de Jong


In oktober verschijnt een vernieuwde versie van de Nieuwe Bijbelvertaling. Waarom nu al weer? Was de vertaling uit 2004 niet goed? Of nu al verouderd? Nee, dat niet, schrijft Matthijs de Jong, maar er lagen zoveel reacties dat we daar iets mee moesten – zoals beloofd…

[lees verder]

Gerry Kramer-Hasselaar


In de afgelopen jaren heeft Jan (78 jaar) meerdere broers en zussen verloren. Onlangs overleed zijn laatste zus. Ze was 75 jaar. Ik zag de rouwadvertentie in de krant. Kort daarna heb ik Jan en zijn vrouw Joke gebeld om hen te condoleren en sterkte te wensen. Ze vonden het fijn als ik ook een keer op bezoek wilde komen. Vandaag spreek ik hen in hun prachtige tuin. Terwijl Joke thee maakt, leidt Jan me rond op het tuinpad. Hij vertelt me hoe alle bloemen heten en waarom hij ze daar heeft neergezet. ‘Ik ben graag bezig in de tuin,’ zegt Jan. ‘Dan vergeet ik alle zorgen.’

[lees verder]

Elk jaar weer herdenken we op 4 mei het einde van de Tweede Wereldoorlog en vieren we op 5 mei onze vrijheid. De laatste jaren betrap ik me op de gedachte dat we alles nu wel weten over die oorlog, die inmiddels tachtig jaar geleden begon en die uiteindelijk maar vijf jaar duurde. Er zijn zoveel boeken geschreven, films vertoond, verhalen verteld. Ook de laatste overlevenden zijn bijna ‘de mensen van voorbij’. Kan een nieuw boek nog iets toevoegen? En zo ja, wát voegt het dan toe?

[lees verder]

Tags:

Meer Kerkopbouw