Maand van de spiritualiteit: heilige plaatsen

Een bedevaart is vaak een spirituele reis, een reis waarin men op zoek gaat naar de wortels van zijn of haar geloof. In de maand van de spiritualiteit gaan we dieper in op wat een bedevaart betekent, aan de hand van het boek Heilige plaatsen, geschreven door Derry Brabbs.

Heilige plaatsen

Elke bedevaart is een reis en vanzelfsprekend heeft elke reis een eindbestemming. Maar tijden veranderen en de meeste eenentwintigste-eeuwers die een pelgrimstocht ondernemen zullen dat waarschijnlijk vanuit een andere mindset doen dan de mensen die in de middeleeuwen op bedevaart gingen. Pas als je in het schip van een van de grote romaanse of gotische kathedralen staat die wordt geassocieerd met een bedevaart naar een heilige plaats die al vroeg werd vereerd, kun je iets begrijpen van de kracht die uitgaat van de combinatie van geloof, liefde en vrees die de basis vormde van het middeleeuwse christendom. Zulke kerken en kathedralen waren de fysieke manifestatie van dat geloof, die liefde en die vrees. Uiteindelijk waren het de diepere spirituele overtuigingen over het lot van de menselijke ziel nadat die zijn sterfelijke lichaam had verlaten, die de cultus van de relieken en het fenomeen van bedevaart hebben gecreëerd.

De middeleeuwen

Vanuit het perspectief van het meer op de ratio en de voortgang in de wetenschap betrokken en misschien wel openlijk cynische tijdperk waarin wij nu leven, is het maar al te makkelijk om schampere opmerkingen te maken over wat vaak wordt gezien als de ongegronde en zelfs wat primitieve ideologieën van de middeleeuwen.

De weegschaal


Op het timpaan van bijna alle romaanse kerken vind je een levendige voorstelling van de twee opties die er na de dood voor een mens bestaan en waarbij geen plaats is voor speelruimte of een compromis – de menselijke ziel wordt gewogen door de aartsengel Michaël en wie de weegschaal naar de juiste kant laten uitslaan, worden liefdevol naar de hemel geleid, naar de kring van de engelen. Maar degenen bij wie op het moment dat ze ter verantwoording worden geroepen blijkt dat ze zijn tekortgeschoten, hebben geen vooruitzicht op een plaats in de hemel!

Op bedevaart

De mensen in de middeleeuwen hadden geen keus: als ze wilden dat God hen zou vergeven en verlossen, moesten ze wel geloven dat ze daarvoor het beste contact konden maken met de heiligen, zodat die voorspraak voor hen konden doen. Als die heiligen martelaren waren, was het nóg beter. Maar de beste optie was om te bidden tot apostelen die een martelaarsdood waren gestorven. Daarom waren de bedevaarten naar Rome en Santiago de Compostela ook zo populair. Een bezoek aan de kerken in Italië en Spanje die waren gewijd aan Sint-Petrus en Sint-Paulus en daar hun relieken vereren was een waardevolle investering in een aangename toekomst.

De middeleeuwse iconografie

Derry Brabbs - auteur

"De Reformatie die in de zestiende eeuw in bijna heel Europa ingang vond en de komst van het protestantisme inluidde, resulteerde in de ontwijding, verminking en vernietiging van bijna elk spoor van de middeleeuwse iconografie."

De hervormingsbeweging

Deze hervormingsbeweging raasde door West-Europa en veranderde de ooit zo kleurrijke, met geschilderde en gebeeldhouwde kunstwerken gedecoreerde ker-ken in eentonige, witgekalkte ruimtes waar het gesproken woord het eeuwenoude zichtbare verhaal verving. In Engeland zou je de stichting van de Anglicaanse Kerk in 1532 en de scheuring met Rome wel Hendrik VIII’s zestiende-eeuwse versie van de Brexit kunnen noemen. De daaropvolgende Ontbinding van de Kloosters in 1536 resulteerde in het verlies van de grote middeleeuwse heiligdommen van Engeland. Gelukkig zijn in Duitsland nog wel twee belangrijke voorbeelden te vinden van het adembenemende schouwspel dat de pelgrims zullen hebben gezien op het hoogtepunt van hun reis. In de Dom van Keulen is nog altijd de grote Driekoningenschrijn te vinden en in Aken de prachtige gouden reliekschrijn van keizer Karel de Grote.

De hernieuwde interesse in bedevaarten kan voornamelijk worden toegeschreven aan het feit dat de Raad van Europa in 1987 een aantal Culturele Routes in het leven heeft geroepen. Het eerste project was de route naar Santiago de Compostela, die mensen weer bewustmaakte van de geweldige reizen die eeuwen geleden werden gemaakt. Als gevolg hiervan klinken er weer voetstappen van pelgrims op de wandelpaden van Europa.

Voor een groot deel van de mensen die tegenwoordig een pelgrimstocht ondernemen, is de keuze voor de eenzaamheid van de wandelpaden er een die ze heel bewust hebben gemaakt. Ze maken de pelgrimsreis als een bevestiging van hun geloof of als een tijdelijke onderbreking van het leven in een wereld die steeds meer en grotere eisen aan hen stelt.

Toewijding en diep ontzag

Derry Brabbs- auteur

De gebeurtenis die de meeste indruk op mij heeft gemaakt was het feest van Maria-Tenhemelopneming bij het icoon van Onze-Lieve-Vrouw van Częstochowa in Polen (pagina 116), waar groepen pelgrims vrolijk door de stortregen liepen, op weg naar hun eindbestemming. De toewijding en het diepe ontzag die ik bij het altaar zag en de grote menigte mensen buiten maakten het een belevenis die me vervulde met nederigheid. De beroemde pelgrimskerken zijn echter ook gewoon plaatsen waar mensen dagelijks hun geloof beoefenen.

Ik verafschuwde het dan ook dat de vele luidruchtige, met selfiesticks zwaaiende toeristen zo weinig respect konden opbrengen voor de mensen die geknield zaten te bidden of zich in stille bezinning neerbogen voor het icoon van de maagd Maria. Gelukkig zijn de meeste kathedralen al vroeg in de ochtend open, en dat is dan ook de beste tijd om te genieten van de absolute stilte en de tijdloze atmosfeer van onze grote bedevaartsoorden.

Wil je meer lezen over Heilige plaatsen?

Omslag heilige plaatsen

Ga mee op bedevaart in het fotoboek ‘Heilige plaatsen’ van Derry Brabbs en reis mee naar de mooiste pelgrimsoorden van Europa. Pelgrimeren is onverminderd populair. Niet alleen lopend, maar ook per vliegtuig, trein en boot reizen mensen naar allerlei bekende heilige plaatsen in Europa. Dit prachtige geschenkboek met meer dan 300 unieke foto’s vangt de 35 mooiste pelgrimsoorden van Europa in beeld. Reis mee door wonderschone landschappen naar bekende en minder bekende oorden, via de prachtige ruïnes van het klooster van Lindisfarne, langs de kapel Saint-Michel d’Aiguilhe op het puntje van een scherpe vulkanische rots naar het afgelegen La Salette in de Franse Alpen. De kerken en kathedralen herbergen eeuwenoude kunstschatten en zijn een lust voor het oog.

"Een pelgrimage is een reis, en elke reis heeft een bestemming. Moderne pelgrims gaan op bedevaart of zijn op zoek naar rust in een drukke wereld." – Derry Brabbs

Meer Geloofsverdieping & Kerk en wereld