< Terug

Interview Henk Jochemsen

Henk Jochemsen komt vandaag aan het woord in een interview over het boek Morgen wordt alles beter. Dit boek over de ethiek en mogelijkheden van gentechnologie schreef hij samen met Maarten Verkerk. Vanuit een christelijk standpunt brengen ze een genuanceerde bijdrage aan de discussie en beoordeling van gentechnologie. In de zoektocht naar hoe je met dit onderwerp als samenleving moet omgaan, maken ze gebruik van verschillende sciencefiction romans en films. We willen Henk Jochemsen hartelijk danken voor het interview.

Waar komt uw interesse voor gentechnologie vandaan?

Henk Jochemsen

Al op de middelbare school trok biologie en dan vooral de biochemie en de moleculaire biologie mijn interesse. Ik heb dat ook gestudeerd aan de Wageningen Universiteit en ben in dat vakgebied in Leiden gepromoveerd. Sinds ik via omwegen in 1986 bij het Lindeboom Instituut voor medische ethiek terechtkwam, hebben vragen verbonden met biomedische ontwikkelingen rond levensbegin mijn aandacht gehad. Daarbij horen ook kwesties die met erfelijkheid te maken hebben. Door mijn academische opleiding kon ik die kwesties vanuit de biomedische wetenschappen goed begrijpen.

Hoe meer we weten van de processen die bij erfelijkheid zijn betrokken hoe complexer en fascinerender het allemaal wordt en hoe duidelijker het is dat onze mogelijkheden tot veilige en heilzame beheersing vooralsnog heel beperkt zijn. Juist de combinatie van de wetenschappelijke mogelijkheden en onmogelijkheden met de ethische en maatschappelijke vragen die ze oproepen, hebben me vanaf eind jaren 80 beziggehouden. Ik heb daarover ook een en ander gepubliceerd en aan publieke debatten deelgenomen.

Mijn wens was sinds mijn laatste jaren bij het Lindeboominstituut (tot 2009 daaraan verbonden) een boek daarover te schrijven om een aantal thema’s op dat terrein in samenhang te bespreken. Het plan dat tot dit boek leidde was een uitgelezen mogelijkheid daarvoor. Door de samenwerking met Maarten Verkerk is het sneller gegaan dan ik alleen zou hebben gekund. En er zijn natuurlijk ook kwaliteiten toegevoegd.

Op welke manier beïnvloedt uw christelijke geloof uw kijk op gentechnologie?

Nadenken over gentechnologie en over wat daarmee samenhangt, roept vragen op over het menselijke bestaan in bredere zin. Over gezondheid en ziekte, over de rol en begrenzing van de geneeskunde, etc. Bezinning en dialoog over dergelijke vragen gaat altijd uit van levensbeschouwelijke overtuigingen van de deelnemers. Voor mij zijn dergelijke overtuigingen geworteld in het christelijke geloof. Het is zelfs zo dat juist mijn verlangen om de betekenis van het christelijke geloof te laten zien voor de ontwikkelingen in wetenschap en samenleving, reden was om bij het Lindeboom Instituut te gaan werken.

Onze samenleving is levensbeschouwelijk en religieus pluraal. Dit betekent dat publiek beleid in een democratie debat en dialoog vereisen, waaraan ieder vanuit de eigen levensovertuiging kan deelnemen. In de loop van de jaren heb ik aan vele, soms heftige interlevensbeschouwelijke debatten en dialogen deelgenomen. Daarbij is het steeds weer van belang om zo open mogelijk te luisteren en de eigen positie zo begrijpelijk mogelijk te presenteren. Ook voor mensen die dingen heel anders beleven en er heel anders over denken. Tegelijkertijd ben ik van mening dat een Christeljke visie op mens en maatschappij een hele wezenlijke inbreng kan hebben. Dat hebben we in dit boek ook gepoogd te laten zien.

In het boek maken jullie gebruik van sciencefiction films en boeken. Kunt u ons iets vertellen over uw favoriete boek en uw favoriete film omtrent het thema gentechnologie?

Voor mij is de film Gattacca haast een icoon van een science fiction film die gevaren van bepaalde ontwikkelingen haarscherp in beeld brengt en tegelijkertijd ook de beperkingen van de wetenschap laat zien. Naar deze film verwijzen we ook in ons boek. Verder heb ik in de voorbereidingen voor dit boek ook de film Splice gezien. Veel fantastischer en wetenschappelijk minder realistisch. Maar er worden wel heel herkenbare motieven gethematiseerd en het besef dat sommige dingen ‘heilig’ zijn wordt erin opgeroepen. Daarom hebben we ook de notie van het heilige in ons boek gethematiseerd.

Ook Tolkiens trilogie The Lord of the Rings verhoudt zich tot het heilige. Ik vind dat een geweldig werk en ook de verfilming is indrukwekkend. Geen gebruikelijke science fiction, maar wel worden op een indrukwekkende manier allerlei menselijke motieven in beeld gebracht die ons ook nu nog veel te zeggen hebben. Hieruit bespreken we in ons boek de scene van ‘De spiegel van Galadriel’.

morgen wordt alles beter maarten verkerk henk jochemsen

Het onderwerp gentechnologie is geen makkelijk onderwerp om te bespreken. Wat is volgens u van belang om een goed gesprek aan te gaan over dit onderwerp?

Allereerst een goed begrip van wat op een kwalitatief niveau de wetenschappelijke mogelijkheden zijn. Dat vraagt kennis van de wetenschap maar ook het vermogen de betekenis voor het leven van mensen te onderkennen. En een beetje wetenschapsfilosofie is ook van belang om de wetenschappelijke kennis op waarde te schatten. Naar twee kanten: de positieve betekenis die dergelijke kennis kan hebben voor de geneeskunde en daarmee voor gezondheid en kwaliteit van leven van mensen. Maar aan de andere kant ook om de wilde utopische en dystopische speculaties te relativeren. Zonder te gemakkelijk te stellen dat er niets nieuws is onder de zon. Dit is ook waarom we een ethisch kader van drie motieven ontwikkelden, namelijk van vooruitgang, voorzichtigheid en verzet (tegen instrumentalisering van mensen).
Verder is van belang dat een debat, en bij voorkeur ook een dialoog, erover plaatsvindt in de sfeer van openheid en respect en het zoeken naar wat de ander beweegt. Dit hoeft een eerlijke confrontatie bij fundamentele verschillen niet in de weg te staan maar dan wel graag op grond van goed begrip. We hopen dat ons boek daaraan mag bijdragen (zie ook onder tweede vraag).

Vond je dit interview met Henk Jochemsen interessant?

Dit is deel 2 van een interview serie met de auteurs van Morgen wordt alles beter. U kunt hier het Interview met Maarten Verkerk lezen. Het boek van Maarten Verkerk en Henk Jochemsen, Morgen wordt alles beter is hier in te zien en te bestellen. Als u graag andere interviews van auteurs leest, kunt u hier een Interview met Mark de Jager of een Interview met Geert Jan Blanken lezen.

< Terug