< Terug

Kunst in de preek?

Feest van de Geest verbindt Pinksteren, kerk en kunst

In 2004 deden we in Steenwijk voor het eerst mee met Feest van de Geest. Toen was het een kerk- en kunstproject in Zuidwest-Drenthe en de Kop van Overijssel, waarbij gepoogd werd een verbinding te maken tussen het Pinksterverhaal, de theologie van de dienstdoende voorganger, de architectuur van het kerkgebouw en de creativiteit van de kunstenaar. En dat alles om de bezoeker een zo mogelijk nieuwe ingang te bieden om binnen te komen in dat verhaal over de Geest die uitgestort wordt, maar tegelijkertijd zo ‘ongrijpbaar’ en ‘onzichtbaar’ is.

Die eerste keer draaide het thema om ‘communicatie’ of ‘taal’ en naast het verhaal van Pinksteren ging het over de spraakverwarring rond de toren van Babel. We stonden in de dienst onder andere stil bij een kunstwerk van Marijke Traast-Bos (zie de foto hierboven). Zij had een lange streng wolachtige stof opgehangen aan de balk in het Zuidkoor van de kerk; onder die streng lag een grote plaat met daarop een gehaakte of gepunnikte spiraal in allerlei kleuren. Boven de streng wol draaide een ventilator, waardoor de streng bewoog. Als je dan vanuit de kerk door en langs die streng keek, leek het net of het licht vanuit de hemel op de grond viel en in allerlei lichtkleuren uiteen spatte: Pinksteren, de komst van de Geest.
In de dienst werd vervolgens het verhaal, aan de hand van werk van de overige kunstenaars, verlegd naar het wonder van de taal, zoals ook de leerlingen op die Pinkstermorgen alle talen bleken te spreken.

Feest van de Geest ging in 2002 van start met zeven kerken en een zeventien kunstenaars in de Drentse gemeente Westerveld. Gaandeweg heeft het project zijn vleugels uitgeslagen, heeft het zelf iets van ‘geestkracht’ ontvangen, waardoor het nu van Groningen tot Rotterdam en van Haarlem tot Utrechtse Heuvelrug in ruim honderd kerken uitwaaiert. Het bijzondere is in mijn ogen, dat ook het karakter van Feest van de Geest is verrijkt door de verschillende settingen: in sommige delen van het land is het met name verbonden met de ervaring van recreatie en vakantie, in andere delen van het land heeft het meer te maken met jezelf als plaatselijke gemeente of kerk laten zien in je eigen omgeving die dikwijls niet bekend is met het Pinksterverhaal. En telkens levert dat boeiende en soms spannende ontmoetingen op.

Als voorganger heb ik diverse keren met kunstenaars samengewerkt in Feest van de Geest. Bij ons in Steenwijk is inmiddels al weer enige jaren sprake van de nadrukkelijke aanwezigheid van de beamer in de Grote Kerk. Die wordt gebruikt voor de weergave van liederen en dergelijke, maar kan natuurlijk ook ingezet worden voor weergave van afbeeldingen die helpen bij het verhaal dat gehouden wordt.
Tegelijkertijd voldoet dat me niet. Feest van de Geest toont voor mij telkens weer aan, dat het om méér gaat dan een plaatje bij het praatje. Zeker als je vertrouwt op het proces van ingaan van de Geest van de Eeuwige op mensen die zich begeven in de dynamiek van het verhaal van God: dan kan er iets gebeuren dat verder reikt dan met ons ‘blote’ verstand te vatten is; dan spreekt het beeld, de kunst van Gods werking onder en in ons. De ervaring van die werking, niet alleen door oren en verstand, maar ook door ogen en handen, komt soms rakelings dichtbij, komt soms diep binnen in het leven van mensen als een boodschap van hoop, verbinding en liefde.

Henk van Veldhuizen is predikant van de Protestantse Gemeente Steenwijk en voorzitter van de landelijke stichting Feest van de Geest.

Beeld: ‘Kleuren van het prisma’ van Marijke Traast-Bos, in de Grote Kerk in Steenwijk tijdens Feest van de Geest 2004. Nieuw werk van Traast-Bos is op dit moment te zien in Schoonoord (cluster Zuid-West Drenthe), ook in het kader van Feest van de Geest.

Thema van Feest van de Geest 2016 is Vrijheid van Geest.

< Terug