< Terug

Van de Beek – Ego

Een cultuuranalyse van het ik

Een goed boek is als een bijl, die een bevroren zee klieft (Kafka). Zo’n boek is het boek van Bram van de Beek. Een dwars boek, een tegendraads boek. 70 jaar waarnemen, wat doet dat met een mens?

Cover van 'Ego' door Bram van de Beek

Het verslag daarvan lezen we in de nieuwste pennenvrucht ‘Ego’. Het boek is een cultuurkritische analyse van het ik. En deze analyse is scherp en heel gedegen! Alleen daarom al is het de moeite waard dit boek te lezen. Maar het blijft niet bij analyse. De analytische lijnen worden doorgetrokken naar het nu. Op een haakse, soms verbeten manier, ontmaskert Van de Beek ons ego als door en door hoogmoedig. Het heeft iets weg van een profetisch protest tegen de dominantie van het ik. Van de Beek laat zien dat de figuur van Rene Descartes ervoor heeft gezorgd dat het ego centraal kwam te staan. In onze dagen is het ego echter geradicaliseerd en gedemocratiseerd. Dat heeft consequenties voor de maatschappij, de politiek, de kerk, het huwelijk.

Ook de reformatorische traditie wordt onder kritiek gesteld, wanneer ze een ongezonde obsessie heeft voor het ‘ik’, namelijk: hoe kom ik in de hemel? Volgens Van de Beek raakt de reformatorische traditie hier aan de evangelische traditie met haar nadruk op persoonlijke expressie en menselijke beleving.

Tegenover de kritische analyse van het ik, plaatst de auteur God als de “Ik ben, Die Ik ben”, de God van genade, geen fijne God, maar een God Die in Christus genadig is en recht doet. Mensen die met hun ego beginnen, kunnen Hem niet bereiken. Want: ‘Zo verlicht als we zijn, zo blind zijn we als mollen.’ Het is dat God Zich genadig naar ons toewendt, anders zou het een verloren zaak zijn. In de kerk is het niet fijn, want in de kerk worden we onder kritiek gesteld. Ons ego moet er aan geloven. Dat is niet plezierig, maar wel nodig. Ik mag mijzelf niet behouden.

Het boek van Van de Beek is eenzijdig. Maar daarin ligt de kracht. Het is een onrustig makend boek, wat tot diepgaande reflectie brengt, wat opschrikt, wat heilzaam confronteert.


Deze recensie is geschreven door Alfred van de Weg. Van de Weg is predikant van de Hersteld Hervormde Gemeente Apeldoorn.

Bram van de Beek. Ego. Een cultuuranalyse van het ik. Utrecht: KokBoekencentrum, 2022. 224 pp. €20,00. ISBN 9789043537261.

< Terug