Dickson – Schurken en heiligen | Leo Smelt

Een onverbloemde kijk op goed en kwaad in de geschiedenis van het christendom.

Dit boek is mijns inziens een uitstekende poging om de kerkgeschiedenis te beschrijven vanuit één actuele  invalshoek. Namelijk de kritische vraag of we zonder religie – allermeest  ook zonder christendom – niet beter af zouden zijn (geweest) in de wereldgeschiedenis. De Australische kerkhistoricus uit de Anglicaanse traditie geeft blijk van een grote kennis, belezenheid, netwerk van geleerden en vrienden en weet de kerkgeschiedenis boeiend te beschrijven voor gewone mensen.

Dickson heeft een goede antenne van wat er nu gebeurt in relatie met wat geschied is. Hij geeft ruiterlijk toe dat de kruistochten het eerste grote voorbeeld zijn van hoe het niet moet. Als oorzaak van schurkengedrag wijst hij aan de ommekeer die er kwam toen de Romeinse keizer Constantijn zich toewijdde aan het christelijk geloof en de kerk ging begunstigen. Het krijgen van groeiende invloed en macht corrumpeerde de leiders van de kerk. Bisschoppen en politici werden twee handen op een dikke buik. Ook valt onder die kritiek bijvoorbeeld bisschop Ambrosius, de geestelijke (biecht)vader van Augustinus.

De opkomst van schurken steekt schril af bij de heiligen die in de eerste eeuw hun geloof moesten bekopen met een martelaarsdood. Dickson laat telkens weer eerlijk de zwarte bladzijden zien, maar verweert zich ook kranig tegen een algehele afschrijving van wat er aan goeds geschiedde. Hij wijst regelmatig op de armen- en ziekenzorg en op de positieve rol die kloosters spelen, vooral in tijden van crisis. En die waren er eigenlijk altijd. Onderscheid tussen goed en kwaad wordt gemaakt door de Bergrede van Jezus veel gewicht te geven en als maatstaf te hanteren. Vooral Zijn spreekwoord over de splinter en de balk (Matteüs7:1-4) komt telkens terug. Zijn afkeer van schijnheiligheid. En het feit dat Paulus de slaaf vrijmoedig samen aan tafel ziet en zet met zijn heer.

In vijfentwintig hoofdstukken met kort maar krachtige titels laat Dickson zien hoe spannend de kerkgeschiedenis is. Ze nodigen uit tot lezen. Dickson vraagt regelmatig aandacht voor wat Augustinus schreef over de criteria voor een ‘rechtvaardige oorlog’. Opvallend is zijn relativering van het onrecht dat de inquisitie kwantitatief deed in vergelijking met moorden tijdens godsdienstoorlogen. De Dertigjarige Oorlog spant voor hem de kroon. Eerlijk ziet hij de wreedheden  tussen nationalisten en unionisten in Noord-Ierland onder ogen. En het kindermisbruik in de kerk.

Dickson benoemt ten slotte het echte probleem, namelijk het mensenhart dat een verkeerd gerichte passie voor macht, eer en rijkdom bezit. Dit boek is een aanrader!