Geschiedenis
Inleiding: De oren van God De mensen van de plantages, die zo’n ellendig bestaan leden op de suikergronden, de koffie- en de cacaoplantages en anderen op de houtplantages, zij leden […]
Soms zijn er windows of opportunity waarop de geschiedenis een andere wending had kunnen nemen, maar dat niet heeft gedaan. Martijn Stoutjesdijk licht drie van zulke momenten uit in de geschiedenis van christendom en slavernij. De christelijke leer is gebruikt ter verdediging van slavernij, maar ook ter veroordeling. Stoutjesdijk illustreert dat laatste aan de hand van het vroege christendom, Macrina de Jongere en Hendrik Millies.
De brief aan de Hebreeën is een buitenbeentje in het Nieuwe Testament. Een buitenbeentje evenwel dat uiteindelijk heel wat tongen in beweging zou brengen. Aanvankelijk was er in de oude kerk niet veel meer dan enige strijd over het auteurschap van Paulus, maar gaandeweg bleek de brief meer dan eens te raken aan theologische geschil- en strijdpunten, waardoor het geschrift voor menige theoloog kon uitgroeien tot een zie-je-wel-document. Daarmee is – zij het impliciet – meteen gezegd dat de doorwerking van het geschrift in de geschiedenis altijd de doorwerking van een interpretatie is. Soms lag die interpretatie voor ons verstaan nu – dat, voor alle helderheid, zelf natuurlijk ook weer interpretatie is – dicht bij het oorspronkelijke schrijven, echter soms ook was het daarvan ver verwijderd…
In deze aflevering gaat Elsbeth Gruteke in gesprek met Martijn Stoutjesdijk. De aanleiding is het boek Gods slaafgemaakten. Theoloog en historicus Martijn Stoutjesdijk is een diepgravend onderzoek naar de rol van het christendom in het slavernijverleden, in het bijzonder dat van Nederland. Het slavernijverleden van Nederland is immers een zwarte bladzijde. Martijn Stoutjesdijk laat zien hoe in de Bijbel, de vroege kerk en de vroegmoderne tijd werd gepleit voor slavernij maar ook hoe vrije en slaafgemaakte christenen door de eeuwen heen tegenwicht boden. Stoutjesdijk toont dat het er soms om spande en hoe de geschiedenis onfortuinlijk toch de kant van de slavernij koos.
Het grootste handgeschreven boek ter wereld staat bekend als ‘de Bijbel van de duivel’. In het Latijn wordt dit werk, vanwege zijn afmetingen, de Codex Gigas genoemd. Het boek meet 90 bij 50,5 cm en weegt maar liefst vijfenzeventig kilo. Waarschijnlijk is het geschreven aan het begin van de dertiende eeuw in het Benedictijner klooster van Podlaice in Oost-Bohemen, maar betrouwbare informatie over het ontstaan van dit enorme boek ontbreekt. Wel is er een legende die verhaalt van een zondige monnik die, nadat hij ter dood was veroordeeld, vóór zijn executie dit boek zou hebben moeten schrijven. Omdat dit een onmogelijke opgave was, zou hij hulp gezocht hebben bij de duivel zelf, die voor zijn diensten in het werk een hele bladzijde kreeg.
“Jezus leren kennen in zijn tijd”, zo helder is de opzet van Zo leefde Jezus van Raymond R. Hausoul. In dit boek neemt hij de lezer mee in een ontdekkingstocht naar de cultuur van 2000 jaar geleden, met als doel de wereld van Jezus meer tastbaar te maken.
In deze rubriek licht Wim Eikelboom (in de plaats van Marleen Hengelaar deze keer) een kunstwerk uit, dat raakt aan de actualiteit van het kerkelijk jaar. We zijn in de Veertigdagentijd gekomen – het lijden van Jezus, maar ook van zovelen meer, wordt in deze weken verteld en hier verbeeld.
Alles in de natuur werkt volgens een ritme. Alles heeft een natuurlijke kringloop; zo leven ook wij, mensen, volgens een ritme. Er zijn ritmes die goed zichtbaar zijn, zoals de seizoenen: gedurende het jaar zien we de bomen en bloemen voor onze ogen veranderen. Maar er zijn ook subtielere ritmes en kringlopen, zoals die van de sterren die elke nacht langs de hemel bewegen, en de zonsopkomst en -ondergang die door het jaar heen langs de horizon in plek opschuift.
Het is vandaag precies vier jaar geleden dat Oekraïne werd opgeschrikt door de aanval van Rusland. Er is in die vier jaar veel geschreven over de verschillende motieven en dimensies van de oorlog. De Britse journalist Lucy Ash schetst met haar boek De wapenstok en het kruis hoe Poetin de Russisch Orthodoxe Kerk misbruikt in zijn politiek.
