Systematische theologie

Mechteld Jansen bespreekt het boek ‘De moderne theologen’, door Poorthuis en Veen (red.). De missie van het boek is duidelijk: Nederland bevrijden van het theologisch provincialisme. Negentig vooraanstaande, internationaal bekende, theologen passeren de revue. Zij tellen mee als ‘modern’, omdat zij in de laatste 40 jaar actief waren en dus de diepe scheuren van de Tweede Wereldoorlog als achterland hebben, het postkolonialisme reflecteren en een perspectief bieden voor de theologie in de 21e eeuw.

Jezus kon woedend worden, zijn leerlingen naderhand ook. Jakobus waarschuwt voor de gevaren van een scherp gebruik van de tong. Woede voor de heilige zaak is soms onontbeerlijk, zoals de woede over de wapenwedloop of de woedende Greta Thunberg laten zien. Maar woede moet geen deuren dichtgooien. Beheerste woede kan leiden tot vrede. Paus Franciscus deed in zijn encyclieken een poging.

Theoloog en publicist Alain Verheij gaat in op de begrippen woede en vrede als spanningsveld in het politieke en maatschappelijke handelen. ‘Woede is in de eerste plaats een drijfveer voor mij, dat ik het toch blijf proberen. Als dat te lang zonder gevolg blijft, kan het ook iets worden dat mijzelf alleen maar vergiftigt.’

Ik geloof niet dat ik de massa kan overtuigen met het theocentrische perspectief op de werkelijkheid dat Bonaventura ons voorleeft. Maar dat betekent nog niet dat wij daarom de massa moeten volgen: dat is waarheid opgeven voor macht. Een andere manier om het theocentrische perspectief in de wetenschap te verantwoorden is door de focus te verleggen naar ‘metavragen’. Of is het een sisyfusarbeid, eerst te moeten bewijzen dat elk vak een metadimensie heeft? Ik hoop al gaande duidelijk te maken dat er voorbij de psychiatrie een metapsychiatrie is. En zij is, conform de inzet van Bonaventura, een voetspoor van God.

Afgelopen voorjaar kwam Onzeker Weten uit: de poging van Rikko Voorberg, Gerko Tempelman en mij om de radicale theologie uit de niche van ingewikkelde filosofen te halen en voor een breder publiek toegankelijk te maken. We vonden er zelf woorden voor onze onbestemde mix van geloof en ongeloof in: onzeker weten als koorddansact tussen weten en niet-weten. En we zijn niet de enige op dat koord.

Laatst preekte ik bij een huwelijk over 1 Korintiërs 13. Ik wilde de overwegend ongelovige luisteraars graag verrassen met iets wat ze niet zo bij het christelijk geloof zouden zoeken. Die missionaire kans werd me in de schoot geworpen, aangezien de bruidegom dol was op zijn oldtimer trekker en de bruid wiskunde gaf. Voordat ik het wist werden het voetsporen naar God en ‘de liefde die blijft’. ‘Vergezocht,’ zei een eigentijds stemmetje in mij. ‘Toch maar doen,’ fluisterde Bonaventura. Ja, misschien wil Hij het gebruiken, tegen alle kansberekening in.

In mijn vorige twee blogs heb ik aandacht besteed aan radicale theologie, een relatief nieuwe beweging in Nederland maar met wortels in de ‘God is dood’-theologie van de jaren 60. Na een korte introductie van radicale theologie ging ik over op een kritiek van het Westers christendom. Ik eindigde met: “Ja, maar Jezus dan?” Daar gaan we nu verder.

Alle goden moeten dus het veld ruimen. Ja, ook de god van het christendom. Waarom eigenlijk? In het Oude Testament worden de afgodsbeelden neergehaald omdat alle eer en glorie toekomt aan Jahweh. De Heere is een jaloerse god, zo horen we keer op keer. Radicale theologie vindt dat ook Jahweh, als product van de menselijke verbeeldingskracht, eraan moet geloven. Maar waarom? Is er dan geen jaloerse opperheer die straalt aan het firmament?

Theatermaker Ilay den Boer ontdekt na zijn opleiding voor de IND dat hij zijn eigen vriend Hassan waarschijnlijk volgens de gangbare procedures zou hebben afgewezen – als hij alleen het dossier had gelezen. Als vriend vertrouw je iemand. Ook als ambtenaar moet je iemand geloven. Zijn verwarring leidde uiteindelijk tot een theaterstuk.