Systematische theologie

Al decennia lang pleiten met name academische protestantse theologen, maar in mindere mate ook predikanten in lokale gemeenten, ervoor de vie-ring van het avondmaal in de christelijke gemeente een belangrijkere plaats te geven. Een voortrekkersrol daarin vervulde de zogenaamde Liturgische Beweging. Als Gerardus van der Leeuw in 1949 zijn Sacramentstheologie het licht doet zien, spreekt hij om verschillende redenen van een geschikt moment om met een sacramentstheologie te komen.

De premisse van dit artikel is dat secularisatie en antiklerikalisme in de Wes-terse wereld zich tot elkaar verhouden als de bewoners van een weerhuisje. Wanneer het vrouwtje naar buiten komt, trekt het mannetje zich terug. Een maatschappij waarin kerk en geloof een dominante positie hebben, biedt een uitstekende voedingsbodem voor het opbloeien van het antiklerikalisme. In een samenleving waar de secularisatie om zich heen grijpt en kerk en geloof aan belang inboeten, verliest het antiklerikalisme zijn functie.

Na een spreekbeurt die ik in een gemeente van de Protestantse Kerk hield over ‘Religie en geweld’ stond een dame, van wie ik schatte dat ze aan de tweede helft van haar leven bezig was, op om het woord te nemen: ‘Wij heb-ben hier in de gemeente een project gehad om de Bijbel in één jaar helemaal door te lezen en ik heb daaraan meegedaan.

Eind 2015 verscheen postuum de dichtbundel Wakend over God van Joost Zwagerman. Deze bundel maakte meteen een diepe indruk op een breed publiek. Tot in het televisieprogramma De Wereld Draait Door werd er over gepraat, en kwam God ter sprake als een serieus en relevant gespreksthema.

Wanneer je als theoloog de vraag krijgt voorgelegd: ‘Geloof jij nog?’, klinkt er geregeld in dat woordje ‘nog’ ook iets meewarigs mee. Jij wordt geacht beroepsmatig te geloven, want jij spreekt over God en bedient je van volzin-nen met termen als ‘God’, ‘de Eeuwige Heer’, ‘de Schepper van hemel en aarde’.

Ethiek is de systematische reflectie op het vraagstuk van het goede leven. We kunnen op diverse wijzen ‘aan ethiek doen’. Moreel beraad, de methodische dialoog van professionals over een ethische kwestie, is een van die manieren. Met name in de zorg is moreel beraad over het algemeen gangbare praktijk.

Lange tijd was de heersende opvatting dat gehoorzaamheid aan Jezus’ laatste wil (Matteüs 28:18-20) betekent dat ook het Joodse volk betrokken dient te worden in het zendingswerk. Steeds meer kerken nemen echter afscheid van de zogenaamde ‘jodenzending’. De dominante formule is anno 2019 de joods-christelijke dialoog. Wat is de waarde van de joods-christelijke ontmoeting? En in hoeverre heeft het gesprek tussen jodendom en christendom toekomstperspectief?

Drie ‘zendingsstrategen’ uit zeventig jaar De Heerbaan, Wereld en Zending en TussenRuimte voor het voetlicht: Johannes Verkuyl, Steven van Randwijck, Johannes Blauw. Karakteristieke eeuwgenoten, met een eigen geluid en een eigen stempel.

Hebben wij als christenen iets unieks in handen of is het heil ook te vinden in andere godsdiensten? Hoe verhouden getuigenis en dialoog zich tot elkaar? Deze discussie ontging ook de missiologische tijdschriften De Heerbaan en later Wereld en Zending niet.