Systematische theologie

In de synodevergadering van de Protestantse Kerk van 17 november 2017 is gesproken is over de onderscheiding die in Ordinantie 5 tussen artike-len 3 en 4 wordt gemaakt tussen inzegenen van een huwelijk tussen man en vrouw en zegenen van andere levensverbintenissen. Tot besluitvorming over die formulering is het in die betreffende vergadering niet gekomen; in de komende tijd zal eerst het kerkelijk gesprek over zegening van relaties worden aangegaan.

De kwestie van wat vaak het ‘homohuwelijk’ wordt genoemd, is weer terug op de agenda van de synode van de Protestantse Kerk in Nederland. De term homohuwelijk is niet juist, aangezien er voor de wet maar één huwelijk is dat sinds 2001 ook is opengesteld voor paren van hetzelfde geslacht.

De wetgever definieert het huwelijk niet.1 Wel stelt hij dat de wet het huwe-lijk alleen beschouwt in zijn burgerlijke betrekkingen, art. 1:30 lid 2 van het Burgerlijk Wetboek. Met een variant hierop stel ik dat de kerk de neiging heeft het huwelijk alleen in zijn kerkelijke betrekkingen te beschouwen. Op zowel het protestantse kerkrecht als het statelijke recht en op de verhouding tussen beide als het gaat over het huwelijk en andere relatievormen is deze bijdrage gericht.

Waaruit put je troost als je geconfronteerd wordt met de angstaanjagende realiteit van terreur? Troost is van origine verwant aan trust, vertrouwen en vooral ‘grond van vertrouwen’. Waar ligt je houvast, je enige troost? Is dat alleen in de eschatologische hoop op een betere toekomst? Of is God ook direct bij de strijd tegen de terreur betrokken? Als Hij over alles regeert, is Hij misschien zelfs bij de terreur betrokken. Het besef van Gods voorzie-nigheid is voor christenen de eeuwen door een bron van troost geweest in de confrontatie met een onoverzichtelijke en chaotische kluwen van goed en kwaad.

Een essay kan veel losmaken, meer dan ik ervaren heb met boeken en artikelen die ik eerder publiceerde. Het onderwerp van de strijd tegen het kwaad en het verlangen naar veiligheid lééft. Allerlei jongerenverenigingen en clubs willen weten wat ze tegen terrorisme moeten doen. Leeskringen willen doorpraten over de vermeende angst voor buitenlanders en vluchtelingen. Pacifisten lieten weten dat zij vinden dat we juist elke strijd moeten afzweren. Bezorgde christenen kwamen vragen hoe ze een veiligheidsplan voor hun kerkgebouw moeten maken. Een islamistische studente politicologie kwam vertellen dat ook zij op deze manier vanuit haar religie de strijd tegen het kwaad probeert te strijden.

In een klimaat van seculariteit kunnen ook kerk en theologie de neiging heb-ben het publieke debat in seculiere termen te voeren. Haar eigen argumenten zouden immers alleen maar bruikbaar zijn voor de eigen achterban en daar-buiten geen zeggingskracht hebben. Het typisch religieuze zou daarmee een ingekeerde theologie gaan vormen, slechts gericht op hen die hiervan toch al overtuigd zijn. Maar moet de theologie geen zoutend zout zijn? En vanuit haar overtuigingen een boodschap voor de wereld hebben? Niet alleen als motiverende kracht, maar inhoudelijk met transformerende pretentie.

In Heilige strijd ontwikkelt Beatrice de Graaf een visie op het kwaad. Het seculiere denken kan daarmee slecht uit de voeten, omdat het probeert het kwaad te beheersen met beleidsmatige, bestuurlijke en wetenschappelijke taal, die het kwaad vooral buiten de orde plaatst als iets dat er niet hoort te zijn.

Kort na de val van de Sovjet-Unie begonnen twee Amerikaanse politicologen een analyse van de nieuw ontstane wereldorde met ‘a tale of two worlds’: een verhaal over twee werelden. ‘One part is zones of peace, wealth, and democracy. The other part is zones of turmoil, war, and development.’1 Deze stelling was polemisch bedoeld: de auteurs wilden een tegenwicht bieden aan het wijdverbreide gevoel, kort na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, dat chaos het wereldtoneel regeerde.

Ons verlangen naar veiligheid lijken we hoofdzakelijk te willen vervullen door op security gerichte maatregelen en systemen. Regelgeving van de over-heid, risicomanagement in bedrijven en organisaties, wetenschappelijke be-rekeningen en technische veiligheidssystemen moeten ons beschermen tegen allerlei mogelijk onheil. Met al die maatregelen proberen we de onveiligheid die we ervaren te bestrijden en zo mogelijk op te heffen.