In Johannes 5:24-29 lezen wij: ‘Wie mijn woord hoort en Hem gelooft die Mij gezonden heeft, heeft eeuwig leven en komt niet in het oordeel, want hij is overgegaan uit de dood in het leven. (…) De ure komt en is nu, dat de doden naar de stem van de Zoon van God zullen horen, en die haar horen zullen leven. (…) Verwondert u hierover niet, want de ure komt, dat allen, die in de graven zijn, naar zijn stem zullen horen, en zij zullen uitgaan, wie het goede gedaan hebben, tot de opstanding ten leven, wie het kwade bedreven hebben tot de opstanding ten oordeel’ (NBG ’51).

Farao’s hart, daar draait het om. Het wordt maar liefst twintig keer genoemd in de verhalen over de tien plagen. Bij de zevende wordt dit hart direct doelwit. ‘Ik (zal) al Mijn plagen in uw hart zenden’, luidt de Statenvertaling van Exodus 9:14.

Johannes laat zich als verteller van zijn beste kant zien in deze lange perikoop, die het beste in zijn geheel kan worden gelezen. Net als in de uitvoerige dialoog in Johannes 4, waar een Samaritaanse vrouw bij de Jakobsbron langdurig met Jezus spreekt en de lezers (hoorders) van dit Evangelie geleidelijk aan met haar ontdekken wie Jezus is en voor iemand kan zijn, neemt de evangelieschrijver hier de lezer mee door eenzelfde soort proces, maar dan met de kernbegrippen ‘zien’ en ‘blind zijn’ in plaats van ‘water schenken’ en ‘dorstig zijn’.

Magie hoort bij de religiositeit van Egypte. JHWH sluit zich hierbij aan met grote wonderen en tekenen (7:3) die vaak de tien plagen worden genoemd. Vanuit het Hebreeuws is de vertaling ‘tien slagen’ beter. Het gaat immers om het Hebreeuwse werkwoord nakhah (hif.: slaan) dat in onze perikoop driemaal voorkomt (7:17.20.25). Wij horen hoe Mozes en Aäron zich eerst moeten bewijzen tegenover de wijzen, de tovenaars en de magiërs van Egypte (7:8-13) en hoe vervolgens de eerste slag in Egypte plaatsvindt (7:14-25). Het hart van Farao blijkt onvermurwbaar.

De verhalen die het leesrooster voor deze zondag aanbiedt, zijn zo rijk aan symboliek en betekenis dat het bijna ondoenlijk is om alle facetten te belichten. Beide verhalen zijn ook heel bekend en er is veel materiaal over te vinden, dus ik beperk me vooral tot wat bij mij bleef haken.

Niet voor de eerste keer staan ze tegenover elkaar: God en Farao. Een titanenstrijd. Farao, aan de top van de piramide; zoon van de RaRa’s, de goden van Egypte; de godenzoon die hemel en aarde verbindt en de maatschappij aan zijn voeten heeft. Daartegenover een God die geen naam heeft dan een onuitsprekelijke, JHWH, de Ene, die van zichzelf zegt: Ik ben reddend tegenwoordig. En naast die onuitsprekelijke nog onuitgesproken God staat zijn vertrouweling, die zegt: Ik kan niet spreken. Spreken tegenover niet kunnen (willen?) spreken én niet (kunnen? willen?) horen.

De genezing van de blindgeboren man door Jezus in Johannes 9 is een prachtig gecomponeerd verhaal: het laat zeven onder-hoofdstukjes zien, die elk een andere ontmoeting en gesprek weergeven rond dit ‘wonderteken’. Jezus roept dus nogal wat op! Hoe reageer jij daarop? Wat doe jij, als je zo door God gepakt of gegrepen wordt en je om wat het met jouw leven doet, ook nog eens vervolgd of bekritiseerd kunt worden?

Jezus kan Jezus niet zijn als Hij niet oog in oog heeft gestaan met Mozes en Elia. Hij staat geworteld in de Wet en de profeten. Het verhaal dat Matteüs erover geeft, staat net als bij Marcus vlak na de belijdenis van Petrus en de eerste lijdensaankondiging. Met Mozes en Elia spreekt Hij over zijn uittocht die Hij in Jeruzalem zal gaan voltrekken.

Als voormalig lid van het koninklijke huishouden zal Mozes een zekere vertrouwdheid opgebouwd hebben met leidinggevende functies. Toch weigert hij stug wel vijf keer de leiding van het volk en zijn bevrijding op zich te nemen. Rasji ziet daarin de uitwerking van de ervaring bij de brandende doornstruik. Mozes was geraakt door het gevoel van zijn menselijke kleinheid tegenover Gods geweldige grootheid, waardoor hij de grote opdracht van God niet durft te aanvaarden.