Recensie ‘Liefde Lijden Leven – Gedachten over kwetsbaarheid en kracht’

Soms worden mensen stem op een manier die ze zelf niet zochten. Door wat ze meemaken wordt er anders naar hen geluisterd. Mensen horen hen en weten: die spreekt niet vanuit een studeerkamerstilte maar vanuit de levensruis. Het leven is door hem, door haar heengegaan en daar is wijsheid uit geboren. Wat ze meemaken hadden ze liever gemist. En toch geeft juist dat hen gezagvolle gedachten. Tegen wil en dank is Niek Tramper zo’n stem geworden. Want als je de tijding krijgt ernstig ziek te zijn, hoe reageer je dan? Als ze alleen nog behandelen om je leven wat te verlengen, wat gaat er dan nog in je om?

Zoveel, zo blijkt. Bladzij na bladzij deelt Niek zijn gedachten. En dat alleen al is een bemoediging. Het heeft iets profetisch, in een tijd en cultuur waarin wij met lijden en afhankelijkheid steeds minder uit de weg kunnen. Als zorg of ziekte het leven raakt schieten wij snel uitsluitend in de behandelstand. Hoe kunnen we de zorgen wegnemen? Welke behandeling is er voor deze ziekte mogelijk? Daar gaat alle aandacht heen. We zeggen sneller ‘hopelijk slaat de behandeling aan’ dan ‘wat doet dit lijden met je?’ En het is een zegen als je zorgen en ziekten zo serieus neemt dat je behandelt. Je gaat er de strijd mee aan en dat geeft nogal eens iets van lucht en lichter leven.

Tegelijk leer ik van Niek dat er meer is dan behandelen. Je neemt zorg en ziekte bovenal serieus als er ook bezinnen is. Zoals hij ergens schrijft: ‘Belangrijk om ons opnieuw te realiseren: ziekte is niet alleen maar een fysieke realiteit, maar raakt ook onze ziel, ons geestelijk leven en de manier waarop we in het leven staan’. Als je nu eens even loslaat wat je tegen zorgen en ziekten kunt doen, wat blijft er dan over? Als oplossen of wegwerken niet aan de orde is, wat heb je dan nog te delen?

Wie Nieks boek leest, merkt: meer dan genoeg! Juist de omstandigheden van zijn leven geven zijn woorden over het leven gewicht. Je leest ze anders als je weet wie ze in welke omstandigheden schrijft. Wat valt er een ruimte open voor een wijsheid die leiding kan geven aan het leven als je mensen in zorgen en ziekte niet alleen maar bemoedigt maar ook bevraagt! ‘Vertel eens, wat leer je nu wat je eerder niet zo zou zien? Of hoe zou je nu zeggen wat je voor die tijd ergens al geleerd hebt?’

Als Niek dan zijn gedachten deelt komen de kernpunten van het leven in alle eerlijkheid voorbij. Het zijn meditatieve gedachten die je tegelijk terugziet in het volle leven. Het is gebed en gebod ineen, hart en leven, het raakt binnen en buiten. In elk kort hoofdstukje zit wel een zin die je wil onthouden. Over liefde, bijvoorbeeld: ‘Liefde haalt ons uit de boeien van angst, weerstand en ergernis en geeft ons ruimte om een verbijsterende wereld te bekijken met de schittering van de hoop.’ Over lijden: ‘Nu de Schepper van alle leven de ongenode gast in het gareel houdt om hem te laten meewerken ten goede, nu is het mijn taak om oude mythes geen voet aan de grond te geven.

Wie Nieks boek leest, merkt: meer dan genoeg!

Ik bedoel de hersenspinsels van werken, presteren en haasten. Laten wij niet alles op alles zetten om dagen bij het leven te voegen, maar laten we leven voegen bij de dagen, in vast vertrouwen op de grote Arts die om ons en al onze medeschepsels dodelijk ziek werd.’ Over leven: ‘Met vallen en opstaan leren we liefdevol te kijken naar wat ons verlegen maakt, dankbaar dat God Zijn eigen weg gaat in de situatie – ook al begrijpen we die vaak niet. Het is de kracht van de liefde die de macht van bezorgdheid overwint’.

Je proeft het telkens: zulke woorden hebben kracht. Steeds meer raak je ervan overtuigd: wij moeten in onze tijd radicaal anders leren omgaan met de fase van het leven waarin Niek zich bevindt. Juist in kwetsbare perioden komen krachtige perspectieven los. Wij onthouden elkaar teveel als we bij zorgen en ziekten wel behandelen maar niet bezinnen. Bezinnen is spannend. Het leven aankijken voor wat het is (liefde ziet scherp en lijdt mee, zou Niek schrijven) is intens en ingrijpend. En tegelijk is het de moeite en de pijn waard. Wij kunnen niet zonder goede woorden. En juist in moeilijke tijden komen goede woorden naar de oppervlakte drijven.

Wij zoeken naar wijsheid voor een verwarrend leven.

Goede woorden: woorden die goed zijn omdat ze over God gaan, van God komen, naar God toe leiden. Want dat doen Nieks gedachten. Woorden van God gaan in het volle leven open. En in het hart ervan klopt het wonderlijke Evangelie van Jezus Christus. Hij kwam, verdroeg, droeg, stierf, stond op en leeft. In Hem is er de ‘schittering van de hoop’. Door Hem kan Niek het lijden aankijken en de hoop behouden. Zo worden zijn woorden nergens zwaarmoedig. Ze kijken het lijden en leven recht aan en behouden het licht.

Wij zoeken naar wijsheid voor een verwarrend leven. In een woelige wereld verlangen we naar houvast. Hoe waardevol als kwetsbaar geworden mensen wijze woorden delen. Het zou ons goeddoen als we daar ruimer aandacht aan geven dan we in onze snelle en -voor het oog- sterke wereld gewend zijn. Als kwetsbaarheid een kracht wordt vallen liefde, lijden en leven op Zijn plek.