Er wonen nu ruim twintigduizend christelijke ‘Suryoye/Arameeërs/Syrischorthodoxen’ in Nederland, vooral in Twente. Ze komen uit Zuidoost-Turkije, de omgeving van het vroegere Antiochië. Hoe komt het dat er van het ‘oer-christendom’ in die contreien nauwelijks iets meer over is?

Sinds 2013 organiseert ontwikkelingsorganisatie Tear jaarlijks een voorgangersreis naar Oeganda om te leren hoe kerken en christenen daar tot zegen zijn voor hun omgeving. Bijna zeventig kerkleiders vanuit verschillende kerkgenootschappen in Nederland zijn inmiddels mee geweest. Uit de groep van oud-reizigers is geleidelijk een learning & blessing-community ontstaan die nadenkt over de rol van de kerk in het perspectief van Gods wereldwijde koninkrijk. Onlangs vond er een evaluatieonderzoek plaats door Sofieke van Oord naar de opbrengst van de voorgangersreis. Wat levert een dergelijke reis Nederlandse kerkleiders op?

Welke zaken spelen er op Europees niveau als het gaat om zending en oecumene? Zijn dat dezelfde thema’s die er wereldwijd leven of gaat het om heel andere aandachtspunten? En als het om dezelfde onderwerpen gaat, hoe gaat men er dan mee om – in Europa en wereldwijd?

Het eerste nummer van De Heerbaan kwam uit in 1948, het jaar waarin te Amsterdam de Wereldraad van Kerken werd opgericht. Nederlandse zendingsleiders onderstreepten in die tijd met verve de vanzelfsprekende – maar bij tijden ook geproblematiseerde – samenhang van zending en oecumene, zeker in de jaren voorafgaand aan de integratie van de Internationale Zendingsraad in de Wereldraad (1961). Nadien zou in de jaargangen van De Heerbaan, Wereld en Zending en TussenRuimte het missionaire werk in een grote oecumenische breedte voorbijkomen.

Drie ‘zendingsstrategen’ uit zeventig jaar De Heerbaan, Wereld en Zending en TussenRuimte voor het voetlicht: Johannes Verkuyl, Steven van Randwijck, Johannes Blauw. Karakteristieke eeuwgenoten, met een eigen geluid en een eigen stempel.

Hebben wij als christenen iets unieks in handen of is het heil ook te vinden in andere godsdiensten? Hoe verhouden getuigenis en dialoog zich tot elkaar? Deze discussie ontging ook de missiologische tijdschriften De Heerbaan en later Wereld en Zending niet.

Tussen 1948 en 2018 kwamen in de achtereenvolgende missiologische periodieken De Heerbaan, Wereld en Zending en TussenRuimte talloze thema’s aan de orde.1 Drie opmerkelijke zaken licht dit artikel daar uit: de waarschuwing van zendingsvoorman J.C. (Hans) Hoekendijk dat zending niet mag opgaan in oecumene, de steeds bredere scopus van zending en de herontdekking van de missionaire identiteit van de lokale kerk.

In de tweede helft van de twintigste eeuw heeft zich binnen de Rooms-Katholieke Kerk een transformatie voltrokken van de missie. Leken spelen een veel grotere rol dan voorheen. En kerken op het zuidelijk halfrond hebben het stokje overgenomen van westerse missionarissen.

Protestantse zendelingen noemden hun katholieke collega’s aan het begin van de vorige eeuw ‘vijandige broeders’. Het waren weliswaar broeders, maar ze leefden in grote onmin. Omgekeerd vielen ook harde woorden. Protestanten kregen het verwijt schismatiek en afgedwaald te zijn. Het recht om zending te bedrijven hadden ze daarmee ten enenmale verspeeld.