Uit voorbeelden uit het jodendom blijkt dat je soms moet spreken, soms moet zwijgen. En dat je van alles kunt zeggen terwijl je zwijgt, en van alles kunt verzwijgen terwijl je spreekt. Een schilderij van Shoshannah Brombacher illustreert één zo’n joodse anekdote.

Het schilderij van de middeleeuwse Sint-Odulphuskerk werd gemaakt door Pieter Jansz. Saenredam in 1649, 67 jaar nadat de kerk door de gereformeerden in gebruik was genomen. Assendelft was Saenredams geboorteplaats, zodat hij waarschijnlijk in deze kerk is gedoopt.

Ik heb een slecht geheugen. Niet omdat ik achteloos aan de dingen voorbij leef, maar omdat ik lid ben van de ‘club van volle hoofden’, zoals een vriend dat ooit zo treffend uitdrukte. Continu schieten gedachten door mijn hoofd als metalen balletjes in een flipperkast. Het voordeel van een slecht geheugen is dat je steeds opnieuw kunt genieten, in dit geval van deze prachtige natuurpsalm, Psalm 104, die ik voor deze blog aan het herlezen ben. Een nadeel is dan weer dat ik heel diep in mijn brein moet graven om na te denken over de vraag waarom ik tot bepaalde hertaalkeuzes ben gekomen.

In de afgelopen jaren is De Nieuwe Psalmberijming gegroeid van een kersverse website tot een compleet psalmboek. Onder de eerste lichting psalmen bevond zich Psalm 2. In de loop van de tijd hebben velen op deze berijming gereageerd. Onder meer kritische geluiden. De tekst is meer dan eens aangepast. Psalm 2 geeft een goed voorbeeld van de uitdagingen waar je als berijmer tegen aanloopt.

De Bijbel is niet alleen een leesboek, maar ook een liederenboek. In het bijzonder de psalmen zijn vanouds dé liederenbundel van kerk en synagoge. De eeuwen door zijn ze op allerlei manieren gezongen en berijmd – zo blijken ze tijdloos en blijven ze bij de tijd. Ik heb als dichter mogen meewerken aan de meest recente berijming van alle 150 psalmen in het Nederlands, De Nieuwe Psalmberijming (uitg. KokBoekencentrum 2021).

Aan De Nieuwe Psalmberijming mocht ik twee psalmen bijdragen in de slotfase van het proces, psalm 86 en 121. Eerder was ik erbij betrokken als revisor: alle 150 psalmen kwamen langs en kregen mijn commentaren te verduren: ‘geslachten? Mag het generaties zijn? Luister naar de koning tijdens zijn 4 mei-lezing’,  ‘het rijm prijzen – eer bewijzen wordt sleets wanneer je het te vaak gebruikt’,  ‘de uil ligt niet, hij zit (nachtdier) -> zit ik te wachten’. Even vaak stond er ‘mooi!’ in de kantlijn.

Psalmen, duizenden jaren oud. Ze zijn sinds hun ontstaan gereciteerd, gelezen, gezongen, berijmd, herdicht, geïmiteerd… “Tussen de uitersten van jubelende blijdschap en diepe vertwijfeling zijn alle menselijke emoties erin vindbaar” staat in het ‘Woord vooraf’ van De Nieuwe Psalmberijming (DNP).

Ik ben een geordineerde maggidah, vertelster van inspirerende Joodse verhalen. In het achttiende-eeuwse chassidische Oost-Europa waren rondtrekkende maggidim al populair, toen mannen, en tegenwoordig, na een opleving van het neo-chassidisme in onze moderne westerse wereld, ook vrouwen. Door verhalen, bijvoorbeeld over chassidische rebbes, komt men dichter tot God en wordt men – door hun voorbeeld – een beter mens.

Beeld en tekst: Iris Boter, schrijfster en illustratrice.