11. Gemeentereiniging in de nieuwe stad
Zie ook
Zacharia 5:5-11
Het vorige visioen over de vliegende boekrol (CW 07) leek even op een sprookje, maar het bleek Gods Tora te zijn, die zich door corruptie niet van de wijs liet brengen. In dit zevende visioen wordt er opnieuw gevlogen. Het is een Jeroen Bosch-achtige scene. Onrecht, afgebeeld als een vrouwelijke gestalte, opgesloten in een graanton, wordt door twee andere vrouwelijke gestalten met ooievaarsvleugels weggevlogen naar Sinear. Dat is Babel (Genesis 11:2 en Daniël 1:2), het land dat symbool staat voor grootheidswaanzin (de toren van Babel) en de absolute macht. Daar krijgt ze haar eigen tempel. Het lijkt alsof ook het kwaad, de wetteloosheid, een soort godsdienst is. Je zou het soms bijna denken. In elk geval, in Gods nieuw opgebouwde gemeente, rond zijn herbouwde tempel is er geen ruimte voor.
5. De engel, mijn tolk, verscheen en zei tegen mij:
“Kijk aandachtig: wat zie je dat er hier verschijnt?”
6. Ik zei: “Wat is het?”
Hij zei: “Dat is een graanton (efa) die verschijnt.”
En hij zei: “Dit is hun schuld in heel het land.”
7. Een loden deksel kwam omhoog:
Hé, een vrouwengestalte, zittend in de graanton!
8. Hij zei: “Dat is de rechteloosheid.”
Hij duwde haar terug in de graanton en duwde de loden plaat stevig op de opening.
9. Ik keek op en zag, tot mijn verrassing dat twee vrouwengestalten verschenen, met de wind in hun vleugels. Ze hadden vleugels als die van ooievaars. Ze tilden de graanton omhoog, tussen hemel en aarde.
10. Ik zei tegen de engel, mijn tolk:Waar brengen ze de graanton naar toe?
11. Hij zei tegen mij: “De bedoeling is een tempel voor haar te bouwen in het land Sinear. Staat die er, dan wordt ze daar neergezet op haar sokkel.”
Er is veel actie in dit visioen. Er doemen allerlei gestalten op. Niet alleen de engel, maar ook de graanton en de beide vrouwengestalten met vleugels verschijnen. Het gaat de profeet kennelijk te snel, want hij doet niet meer dan vragen stellen over wat er gebeurt. Wat zie je verschijnen? vraagt de engel. Ja, wat is het? antwoordt Zacharia. De engel legt uit: ‘Een efa’. Dat is een inhoudsmaat van bijna 40 liter, voor droge waar, zoals graan of meel. Het Nederlands kent nog het woord ‘graanton’. Op het Internet vond ik de ‘Dordtse graanton’, uit de 18e eeuw, met een inhoud van 125 liter. De efa in dit visioen moet, net als de boekrol uit het vorige visioen, ook veel groter zijn geweest dan normaal om de vrouwengestalte te kunnen bevatten.
Dan geeft de engel nog verder uitleg. Maar er moet iets verkeerd zijn gegaan in de overlevering van de tekst. Letterlijk staat er: “Dit is hun oog in heel het land.” Vertalers doen hun best, uitleggers bedenken soms iets diepzinnigs. Maar laten we, net als de Bijbel in Gewone Taal maar uitgaan van een verschrijving. Oude Griekse vertalingen hebben het woord: “schuld”. Het Hebreeuwse woord voor “schuld” schrijf je bijna net zo als het woord voor “oog” Het gaat om net zo’n verschil als tussen de “i” en de “j’ in onze taal. Als je het pootje van de “j” wat te kort maakt wordt bijvoorbeeld ‘visje’ opeens ‘visie’ Zo’n verwisseling van “oog” en “schuld” vind je ook in de Hebreeuwse en Griekse tekst van Psalm 73:7.
‘Hun schuld’: dat moet gaan over degenen uit het vorige visioen die stelen of een valse eed afleggen. Waarom is die graanton het beeld van schuld? Vanwege de rechteloosheid, die wordt verbeeld door de gestalte die in de graanton blijkt te zitten. Maar, ook het woord waarmee de engel die gestalte in de graanton karakteriseert, is lastig te vertalen. De bedoeling is wel duidelijk: corruptie, bedrog zoals die in het vorige visioen werden genoemd, zijn verkeerd, ze leiden tot schuld. Maar wij hebben het probleem dat we moeten kiezen: gebruiken we termen uit de moraal of uit de godsdienst? Klassieke vertalingen zeggen: goddeloosheid. Modernere vertalingen zeggen: het kwaad. Het lijkt me niet goed wanneer godsdienst te veel een eigen taal gebruikt. Daarmee doe je de bijbel geen recht, want die kende dat verschil niet. Het is beter om te proberen duidelijk te maken dat ook het dagelijkse leven zich voor God moet verantwoorden. Met de term ‘rechteloosheid’ is dat hopelijk hier zichtbaar te maken.
Subtiel laat de tekst zien dat rechteloosheid agressief is: het zware deksel van de ton gaat omhoog, de profeet ziet de gestalte, maar dan duwt de engel haar terug en maakt het deksel stevig dicht. Rechteloosheid wordt opgesloten en weggevoerd, zegt het visioen.
In de geschiedenis van de uitleg is nog wel eens beweerd dat een vrouw hier het kwaad of de goddeloosheid symboliseert, want ja, vrouwen en verleiding, niet waar? Het is een klassiek thema. Alleen, die gevleugelde vrouwen met vleugels die haar wegdragen dan, is de verleiding dan opeens voorbij? Het houdt de profeet niet bezig in elk geval. Hij heeft weer een vraag: waar brengen ze haar naar toe? In feite loopt dit visioen uit op een parodie op godsdienst. Ze brengen haar naar Sinear, zegt de engel, waar men een tempel voor haar gaat bouwen. In die traditionele plaats waar macht en godsdienst samenvallen, willen ze de rechteloosheid kennelijk wel op een voetstuk plaatsen. In de wereld van de sterken is rechtdoen geen optie.
Het lijkt nogal romantisch allemaal. Is het Oude Testament niet erg simpel? Rechteloosheid eenvoudig fysiek verwijderen, ver weg? Kan dat? Het kwaad zit toch in ons allemaal? Zeker, alleen weet je nooit wanneer een confessie overgaat in een excuus. Soms kan het realisme van het Oude Testament geen kwaad. Je dubbele boekhouding in de kliko gooien en, net als die graanton, zo ver mogelijk wegbrengen, desnoods naar een belastingparadijs waar ze nog denken dat geld de meest veelbelovende godsdienst is. Hoe moeilijk kan het wezen? Moeilijk dus. God heeft iets van een vuilnisman, zegt de profeet. Er is een engel nodig om die kliko dicht te houden.
Lees het volgende artikel in deze serie: 12. Het ongeduld van God
