Bijbelwetenschappen

De beroemde voormalige slaafgemaakte en abolitionist Frederick Douglass (1818-1895) was christen én buitengewoon kritisch op het christendom van vele slaveneigenaren in de Verenigde Staten. Die laatste vorm van christendom noemde hij “slaveholding religion” en die plaatste hij tegenover wat hij zag als het ‘echte christendom’ – de “Christianity of Christ”. In zijn recente boek Gods slaafgemaakten laat historicus en theoloog Martijn Stoutjesdijk zien dat beide interpretaties van het christendom eigenlijk altijd al aanwezig zijn geweest in de Bijbel en geschiedenis van het christendom.

Als predikant heb je je vaak te buigen over fragmenten uit het complexe Bijbelboek Jesaja. De bekendste flarden keren jaarlijks terug, vaak in combinatie met het Nieuwe Testament. Tekstfragmenten die ‘iedereen’ kent, roepen vaak allerlei beelden en herinneringen wakker (‘je hebt me bij de naam geroepen/ je bent de mijne’; ‘het volk dat in duisternis ronddoolt’; ‘zwaarden, ploegscharen…’). Tegelijkertijd blijft het grootse deel van de profetie doorgaans gesloten.

In de Bijbel staat verrassend veel informatie over gezondheid en ziekte, vanuit het oude testament komen veel regels naar voren om ziekte en de verdere verspreiding van ziekte te voorkomen. Veel van deze regels zijn nog steeds actueel. Van oud-testamentische narcose tot het nut van de reinheidswetten. Tom Mikkers gaat in deze aflevering in gesprek met Alie Hoek-van Kooten die het boek Medische verrassingen in de Bijbel schreef. Zij gaat in het gesprek ook in op de manier waarop mensen in de Bijbelse tijden met ziekte omgingen en welke rol hun geloof daarin speelde. Een nieuwe invalshoek op bekende materie, toegankelijk en verrassend.

AI zo lang als er mensen bestaan, gaan ze ook dood. Het zou dus moeten wennen, maar dat is niet zo. En daar zijn wel wat redenen voor: onze herinnering reikt niet tot de eerste mens; voor eenieder is er altijd een eerste betreurde dode in zijn of haar leven. Daarbij is de dood geen optelsom van steeds en altijd hetzelfde. Sterft er iemand, dan nemen we afscheid van een persoon zoals er nooit eerder een geweest is, en ook nooit meer een zal zijn. Vervelend is ook dat de dood zo veel gezichten heeft. Mensen kunnen vreselijk sterven, maar ook heel mooi. Veel te jong, en ja, soms ook te laat. In verzet, maar ook in overgave. Overvallen, maar ook voorbereid. Zinloos, maar ook zinvol.

Om inzicht te krijgen in hoe we de Bijbel vandaag de dag moeten lezen, moet je niet alleen maar kijken naar de historische context, zegt Jirska van Hooijdonk. Je moet ook rekening houden met andere lagen en betekenissen in de tekst. Maar als de Bijbel niet een geschiedenisboek is en je gelooft dat niet alles echt is gebeurd zoals het is geschreven, hoe lees je de Bijbel dan wel? Van Hooijdonk zocht een antwoord op deze vraag en deelt haar inzichten in het boek Is de Bijbel echt gebeurd? Lees hieronder de proloog.

Bijbelverhalen raken ons vaak het meest via gewone mensen: een boer met eeltige handen, een belerende wetsleraar of een vrouw die mopperend vijgen verkoopt. Maar hun tweeduizend jaar oude wereld en gewoonten en gebruiken staan vaak mijlenver van ons leven af. Dit kan ervoor zorgen dat we de verhalen niet goed interpreteren. Raymond Hausoul schreef het boek Zo leefde Jezus, een boek dat je helpt de bijbelverhalen over Jezus beter te begrijpen. Het dompelt je onder in de wereld waarin Jezus leefde. Tom gaat met Raymond in gesprek over de tijd waarin Jezus leefde.

Het boek begint met een inleiding waarin de schrijver vertelt over een indrukwekkende Paaswake. Daarna beschrijft hij het eerste Paasfeest. Vervolgens wordt Pasen belicht vanuit de periode van het kerkelijk jaar. Pasen is een nieuwsfeit, een aankondiging van een gebeurtenis, een kort, schokkend verhaal. Alle apostelen schrijven er over. Een ieder brengt zijn eigen accenten daarin aan.

Wie de Bijbel aandachtig leest, zal zien dat het in dit oude boek niet gaat om louter goede of louter slechte mensen. En als je dat gezien hebt, is het niet vreemd dat ook Samuël veelkleuriger uit de verf komt dan we altijd dachten.

Hoe doen ze het toch, die mensen die een boek schrijven? Is het een roeping of noeste arbeid? Geeft de nacht een creatieve boost of totale paniek? En wat doe je eigenlijk als de inspiratie ver te zoeken is? Deze keer schuiven we aan de schrijftafel van arts Alie Hoek-van Kooten en horen we de drijfveer achter haar woordendrift.