(Mijn) leven met de Bijbel: authentiek en lichtvoetig
Willien van Wieringen bespreekt het boek ‘(Mijn) leven met de Bijbel’ van Klaas Spronk
Hoe is het voor een predikant en hoogleraar om intensief met de Bijbel te leven? Klaas Spronk schreef de autobiografie (Mijn) leven met de Bijbel. Over bronnen van inspiratie en zinvolle tegenspraak in gevoelige kwesties. Spronk blikt terug op zijn jeugd, geloofsleven en academische carrière waarin de Bijbel altijd dichtbij was. Willien van Wieringen bespreekt het boek.
Klaas Spronk blikt op persoonlijke wijze terug op zijn werkzame leven in kerk en academie. Hij doet dit door te beginnen met zijn wortels. Het eerste hoofdstuk is een smakelijke vertelling over zijn familiegeschiedenis, de jongelingjaren van Klaas, de vanzelfsprekendheden waarmee hij opgroeide. Als rooms-katholiek lezer maak ik kennis met een parallelle wereld die me in confessioneel opzicht bekend voorkomt en toch vreemd is. Termen als ‘doleantie’, ‘uitverkiezing’ en ‘Dordtse leerregels’ zijn voor ingewijdenen een feest van herkenning, voor een buitenstaander als ik zijn het woorden uit een hermetische wereld waar ik de diepte niet van kan aanvoelen.
Het vervolg biedt een overzicht van de professionele weg die Spronk heeft afgelegd. Het lijkt erop dat die weg nogal eens door toevalligheden is bepaald, meer dan door een duidelijke ambitie. Spronk krijgt eens een suggestie, wordt dan hiervoor gevraagd, krijgt dan daarvoor een verzoek. Zoals het schrijven over de ramen van de Goudse kerk, maar ook het onderwerp van zijn proefschrift: leven na de dood in de Hebreeuwse Bijbel, en het sluitstuk van zijn carrière: zijn benoeming tot hoogleraar en uiteindelijk rector van de PThU. Alles verteld met een soort relativerende lichtvoetigheid, die soms lijkt te bedekken hoe Spronk werkelijk over iets of iemand denkt.
De universiteit
De autobiografische notities worden afgewisseld met een soort inhoudelijke samenvattingen van zijn belangrijkste onderzoeksthema’s, zoals Nahum en Rechters (waaronder Simson en de dochter van Jefta). Ook deze notities zijn overigens smakelijk verteld. Ze verhalen over interesses, mislukkingen, teleurstellingen, vreugdes, onderlinge verhoudingen op universiteiten, een mislukt proefschrift waar Spronk bij betrokken was, en ook waar hij vindt dat hij niet had moeten buigen voor druk van buitenaf. Er zullen zeker lezers zijn die op zoek zijn naar namen (de eigen naam?) en misschien wel iets lezen dat van hen niet per se in druk had hoeven verschijnen. Mogelijk pijnlijk voor wie zich herkent, transparant voor wie wil weten hoe het er op een universiteit aan kan toegaan en dat zelf niet kan ervaren.
Het is al met al een authentiek verhaal dat me doet denken aan de achterkant van een borduurwerk dat nu zichtbaar wordt. Je weet dat er draden lopen, knopen zijn gemaakt, herstelwerkzaamheden aan de orde zijn geweest. En nu krijg je de kans daar kennis van te nemen.
Een verfrissende leeservaring om zo over de binnenkant van de academie te worden geïnformeerd.
Een verfrissende leeservaring over de binnenkant van de academie
Het beoogde publiek
Het boek zelf leest als een voorbeeld van contextuele Bijbellezing. Hoe Spronk de Bijbel benadert en leest, wordt beïnvloed door zijn achtergrond, ervaringen en onderzoek. Niet in het minst door zijn stevige verankering in twee domeinen, te weten het werkveld van de gemeentepredikant/geestelijk verzorger en het onderzoeksveld van de academicus.
Er blijven wel wat vragen over na lezing. Wat is nu het beoogde publiek van dit boek? Het eerste deel is met name interessant voor wie uit de eerste hand wil lezen over de verzuilde wereld in het Nederland van een aantal decennia geleden (met uitlopers tot op de dag van vandaag). Daarnaast zijn er de delen over zijn loopbaan met de vele namen van mensen met wie Spronk heeft samengewerkt, maar hoofdstuk drie en grote delen van andere hoofdstukken lijken daarentegen uit een handboek te komen of uit een onderligger voor colleges aan studenten die nog niet zo lang bezig zijn met theologie en Bijbel. De toon is dan anders, en de ik-figuur komt niet voor in de tekst.
De belangrijke lijn
De belangrijke lijn van deze autobibliobiografie zie ik lopen vanaf het begin met de beschrijving van een gereformeerd nest, via het verlaten van de kansel (“ik geef de fakkel graag aan hen door nu het vuur bij mij dreigt te doven, p.59) naar de veelzeggende belijdenistekst die het boek afsluit (p.225): ‘Ik belijd dat er via de Bijbel bronnen van inspiratie zijn aan te boren en dat ik daaruit met verwondering en ontzag heb mogen putten.’ Spronk beweegt zich van een plaats binnen een stevig kerkelijk milieu naar een positie daarbuiten, met de Bijbel als constante factor.
Ondanks dat de inhoud soms wat uit evenwicht is, is (Mijn) leven met de Bijbel een onderhoudend boek met mooie door- en inkijkjes. Het haakje waarmee de boektitel opent, zal zorgen voor problemen als deze titel in een bibliografie moet worden opgenomen. Maar dat past wel bij deze auteur die met humor en relativering terugblikt.
Willien van Wieringen is neerlandica en bijbelwetenschapper, verbonden aan de opleiding Theologie van Fontys Hogeschool en eigenaar van Taaldaden.
Wil je (Mijn) leven met de Bijbel bestellen bij onze partner Boekenwereld?
In dit boek beschrijft Klaas Spronk de rol die de Bijbel in zijn leven heeft gespeeld: hoe hij ermee is opgevoed en hoe hij er later als predikant en hoogleraar mee is omgegaan. Via een persoonlijke insteek wordt zo ook een beeld geschetst van de ontwikkelingen zoals die in de laatste vijftig jaar binnen de Protestantse kerk en de daaraan verbonden opleiding voor predikanten hebben plaats gevonden. Na een autobiografische inleiding wordt aandacht gegeven aan de Bijbel als literair kunstwerk en wordt er daarnaast stelling genomen in een aantal gevoelige kwesties, waaronder het gezag van de Bijbel, God en geweld, leven na de dood, kerk en Israël en Bijbelvertalingen.
