Bijbelse meditaties voor vrede nu

Oorlog domineert het wereldnieuws, van Oekraïne tot het Midden-Oosten. In Kiezen voor vrede houdt de Italiaanse historicus en Sant’Egidio-oprichter Andrea Riccardi een pleidooi voor vrede. Theoloog en legeraalmoezenier Erik Sengers las het boek en deelt zijn bevindingen.

Toen Paus Leo op het balkon van de Sint-Pieter kwam was het eerste dat hij zei: vrede zij met u. Een duidelijker begin van zijn pontificaat konden veel katholieken en andere christenen zich niet wensen. Want de opdracht om vredestichters te zijn, is een van de centrale kenmerken van de missie van christenen en christelijke kerken. Zeker in deze tijden, waarin er zoveel gewapende conflicten de aandacht vragen in de media, wordt deze opdracht actueel. Dat juist nu de vertaling van het boek van Andrea Riccardi verschijnt, is daarom een gelukkig toeval.

Toen Paus Leo op het balkon van de Sint-Pieter kwam was het eerste dat hij zei: vrede zij met u

Riccardi is historicus en voormalig minister in Italië, in katholieke kringen is hij bekender als de stichter van de Sant’Egidio-gemeenschappen. Deze gemeenschappen, waarvan er ook enkele in Nederland bestaan, kenmerken zich door twee activiteiten. Ten eerste, een grote solidariteit met de mensen aan de randen van de samenleving (armen, migranten, ouderen). Ten tweede, een sterk engagement voor vrede en rechtvaardigheid, wat zich uit in bemiddeling in moeilijke conflicten en de aandacht voor menselijke waardigheid (met name voor vluchtelingen). Kortom, een boek van Riccardi over de vrede wekt hoge verwachtingen.

Gods vredeswoord

Het boek biedt meditaties over Bijbelteksten in tijden van oorlog en conflict. In de inleiding geeft Riccardi daarvoor een verantwoording. Hij schrijft dat we als christenen de historische context niet kunnen negeren: we staan als christenen in de geschiedenis en het is onze taak om het Woord van God te leggen naast de actuele gebeurtenissen. Daarmee doelt Riccardi heel concreet op Oekraïne en Gaza, maar ook Sudan en andere conflicten nu en in het verleden. We kunnen ons niet aan die conflicten onttrekken, ze hebben gevolgen voor bijvoorbeeld handel en migratie.

Zijn meditaties willen stimuleren om als christenen het vredeswoord van God al biddend te horen en ons er door te laten leiden in ons dagelijks handelen. “Het woord van God leidt ons op de paden van de geschiedenis omdat het de hoop verlicht en het eraan herinnert dat de Heer niet ver is”. Stevige en systematische theologie is deze inleiding niet. Bovendien wil hij christelijke actie buiten de kerk stimuleren, maar bidden en Bijbellezen is natuurlijk zeer kerkelijk. Een oproep om lid te worden van vredesorganisaties of zelfs van Sant’ Egidio is er niet bij.

Stevige en systematische theologie is deze inleiding niet

Korte meditaties

Vervolgens kent zijn boek vijf hoofdstukken waarin de korte meditaties worden samengevat. Heldere thema’s zijn dit echter niet. Zo heet hoofdstuk 2 ‘God laat zich niet afleiden’, hoofdstuk 3 ‘De kracht van het gebed’. Daaronder staan kleine paragraafjes, waarin het thema uitgewerkt zou moeten worden. Elke paragraaf begint met de weergave van een Bijbeltekst; in het begin van het boek meer teksten uit het Oude Testament, aan het einde meer uit het Nieuwe Testament. Die worden dan in korte meditaties van een paar pagina’s uitgewerkt. Daarin begint de echte verwarring voor de lezer die van een systematisch verhaal houdt. De teksten beginnen met een Bijbeluitleg, gaan vervolgens over actuele conflicten, verwijzen weer terug naar de geschiedenis, halen tussendoor enkele kerkleraren aan en sluiten af met enkele algemene verzuchtingen over het vreselijke van oorlog. Dat allemaal in een beperkt bestek, is voor uw recensent wat te veel. Bovendien is er nogal wat voorkennis nodig van kerk, geloof en het Zuid-Europese (Italiaanse) perspectief hierop.

Hogere verwachting

Kortom: van het boek had ik wat meer verwacht. Wie een beeld wil hebben van wat er vanuit katholiek-christelijke inspiratie gebeurt op het gebied van vrede zal teleurgesteld worden. Ook wie verwacht dat er een visie op vrede wordt neergezet die gerijpt is door de praktijk van de vredesactie zal niet aan zijn trekken komen. Wie echter stimulans wil hebben om met de Bijbel in de hand de krant te lezen zal hierdoor zeker geïnspireerd worden. Ook worden op aanschouwelijke manier de conflicten van deze tijd gelovig aangeklaagd, en dat is hard nodig.

Erik Sengers is theoloog, krijgsmachtaalmoezenier en diaken van het bisdom Haarlem-Amsterdam. Hij promoveerde in de sociologie van religie én in de kerkgeschiedenis en is als hoogleraar Chaplaincy Studies in the Military verbonden aan Tilburg University. In zijn werk reflecteert hij op de rol van zingeving, religie en publieke verantwoordelijkheid, met bijzondere aandacht voor dienstbaarheid en het gemeenschappelijk goede.