De waarheid maakt vrij

Jan Kraaijeveld ontmoet in zijn pastorale praktijk vaak mensen die schoon schip willen maken. Wie dat aandurft, ervaart dat de waarheid een ongekende kracht in zich bergt en een eerste stap is naar vrijheid. Hij vertelt over twee heel verschillende ontmoetingen.

Schrik en schaamte krijgen woorden

Eindelijk kwam het op tafel: een levensverhaal vol rouw en boosheid. Een oude dame vertelde hoe haar vader haar oom in huis had genomen nadat hij was vrijgelaten uit de gevangenis. Deze oom had al eerder zijn dochter misbruikt, maar nu moest hij toch ergens heen en zo belandde hij in haar ouderlijk huis. ‘Als mijn vader en moeder niet thuis waren, waren mijn zus en ik de pineut. Uiteindelijk heb ik het aan mijn opa durven vertellen en die heeft hem toen een pak slaag gegeven en het tegen onze ouders verteld. Toen verdween hij en heb ik hem uit mijn geheugen gewist. Maar nu komt alles weer terug en moet ook deze verschrikking woorden krijgen. Ik heb het nooit tegen iemand verteld; ik schaam me dood.’ Schrik – in de zin van ontzetting – en schaamte kunnen zich vastzetten in je lichaam, in je leven. Maar ze kregen woorden in een lange biecht, en daarmee kwam er vrijheid.

Licht

Een biecht is eigenlijk nooit alleen schuld belijden. Het is ook het miskende leven in woorden ruimte geven en daarmee de waarheid in de ogen durven zien. De waarheid, jouw waarheid verhoudt zich altijd tot mensen, het is een relationeel begrip. Misbruik is dan de waarheid en de liefde geweld aandoen. De waarheid spreken brengt een heel andere beweging op gang: het brengt je weer bij jezelf en dichtbij de Heer, die zich waarheid, weg en leven noemt. De waarheid spreken maakt vrij, omdat alles aan het licht komt. Eindelijk kan iemand dat rotte stuk aan het Licht prijsgeven. Eindelijk heeft het verdriet zijn verterende kracht verloren. ‘De waarheid zal u vrijmaken’, zegt Jezus tegen zijn leerlingen (Johannes 8:32).

Eerlijk duurt het langst

In de isoleercel van de gevangenis trof ik een verslaafde man. Hij was moe van alles wat hij zelf had aangericht én moe van alles wat hem in zijn jonge jaren was aangedaan. Slachtoffer en dader ineen, zoals zo vaak in de gevangenis.

Op een dag begon hij te biechten en hij vertelde me meer dan hij de politie had verteld. In een van onze gesprekken hoorde hij over ‘de waarheid die je vrij kan maken’. Het wekte in hem een onstuitbaar verlangen. Op eigen initiatief kwam hij bij de politie tot een volledige bekentenis. De innerlijke vrijheid die hij daardoor ontving, droeg hem uiteindelijk door de inmiddels verlengde en verzwaarde straf heen. Hoewel zwijgen een lichtere straf had kunnen opleveren, gold voor hem letterlijk: eerlijk duurt het langst.

Bevrijd leven

Als gevangenispredikant hoor je veel verhalen; waarheid en leugen door elkaar. Soms word je uitgeprobeerd. Ben je bereid te luisteren, voorbij de schaamte en de schuld? Soms is dat niet eenvoudig.

De gedetineerde in de isoleercel had lang geprobeerd om te zwijgen, maar dat vrat hem van binnen op. Een mens kan lang om de waarheid heen draaien, zwijgen, de waarheid in het midden laten. Maar wie kan zo lang rondlopen met een groot geheim?

De waarheid kennen die je zal vrijmaken, is iets heel anders. Het is radicaal kijken en teruggaan naar je diepste zelf. Die waarheid heeft met Jezus te maken. De weg met hem is niet eenvoudig, maar het is wel een weg van bevrijd leven. Denk aan de glimlach na de biecht, alsof er een last van je is afgevallen.

Bij beide mensen zag ik dat gebeuren. Jarenlang waren ze op zoek naar innerlijke bevrijding. Beide jarenlang gevangen, beide door de waarheid bevrijd.