Hopend onderweg zijn
Preekschets voor de 4e van Advent
De Heer heeft David trouw gezworen, en zijn belofte neemt Hij niet terug: ‘Een van je nazaten laat Ik je troon bestijgen. (Psalm 132:11)
Schriftlezing: Psalm 132
Liturgisch kader
Vierde Advent betekent: we zijn er bijna! Bijna is het kerst, bijna kunnen we het wonderlijke kind dat geboren wordt in onze armen sluiten. Na een donkere tijd is het steeds een beetje lichter geworden. Het is een periode van actief hopen. Deze preekschets is voor degene die in deze periode wel eens een andere tekst wil lezen dan de geijkte uit de evangeliën.
Uitleg
‘Een pelgrimslied’, staat als titel boven deze psalm. Het is dus een lied voor mensen onderweg, waarschijnlijk naar de tempel in Jeruzalem voor het vieren van de grote feesten. Zoals het zingen van een lied tijdens de avondvierdaagse (bijv. Potje met vet) voor verbinding kan zorgen en maakt dat soms de kilometers minder lang voelen, zal het zingen van liederen onderweg naar Jeruzalem ook voor verbinding hebben gezorgd. Misschien zelfs wel voor wat plezier en luchtigheid.
In de Adventstijd zijn wij ook onderweg, naar de geboorte van het kerstkind. Het zingen van adventsliederen helpt ook ons als ‘pelgrims’ onderweg naar kerst, om de weg gevoelsmatig minder lang te maken. Door het zingen houden we voor ogen waar we naar op weg zijn. Net als de pelgrims onderweg naar de tempel eeuwen geleden deden.
Opbouw
De psalm is opgedeeld in twee delen of motieven. Het eerste is de belofte van David om de tempel te bouwen en daar de ark een plaats in te geven. Het tweede is de belofte van God aan Davids koningshuis en de keuze voor Sion. Het zijn niet zomaar beloftes, maar David en God hebben dit aan elkaar gezworen. De verzen 10-18 zijn een antwoord op de verzen 1-9.
- Denk aan David (vs. 1) – God brengt Davids huis tot aanzien (vs. 17-18)
- David heeft de God van Jakob een belofte gedaan (vs. 2) – God heeft David een belofte van trouw gedaan (vs. 11);
- David belooft een woonplaats voor God te zoeken (vs. 3-5) – God kiest als zijn woonplaats Sion (vs. 13);
- David verlangt ernaar in Gods huis te zijn (vs. 7) – God verlangt naar een eeuwig thuis (vs. 14);
- David verzoekt God naar zijn rustplaats te gaan (vs. 8) – Sion is Gods eeuwige rustplaats (vs. 14);
- David roept de priesters op zich te kleden in gerechtigheid (vs. 9) – God kleedt de priesters met eer (vs. 16).
Nog een paar aandachtspunten:
Vs. 5: ‘de Machtige van Jakob’; hier is Jakob synoniem voor het volk Israël.
Vs. 6: ‘In Efrata hoorden wij van de ark.’ In het kader van Advent is de link met de herders in de velden van Efrata natuurlijk snel gelegd. In combinatie met de verwijzing naar de nazaat van David die de troon zal bestijgen, is het verband met Jezus haast onweerlegbaar.
Vs. 8: ‘uw rustplaats’: het beloofde land gold als rustplaats voor het volk. De ark heeft na allerlei omzwervingen een rustplaats gevonden in de tempel.
De Naardense bijbel spreekt over een rustbank voor de voeten van God. De plek waar God woont is in het kader van een pelgrimstocht waar je vermoeide voeten van kan krijgen, een pleisterplaats om uit te rusten en op krachten te komen.
Het laatste vers geeft antwoord op het eerste: God laat zien dat hij David nooit vergeten is en kroont zijn nageslacht tot koning. De psalmschrijver kijkt terug, kijkt dan naar het heden en blikt vooruit. De belofte van David aan God, Gods belofte aan David en de zegenrijke toekomst voor het huis van David komen aan bod. Vers 11 koppelt de eerste en de tweede helft aan elkaar en vormt voor mij het kernvers. Als God iets belooft, dan komt hij die belofte na. God is trouw.

Hoop
De schrijver van deze psalm moet weten dat niet David, maar zijn zoon uiteindelijk de tempel in Jeruzalem heeft laten bouwen. Toch noemt hij Salomo niet. Het is blijkbaar belangrijk voor de schrijver om te benoemen dat het met David begon. En het zal uiteindelijk verder gaan via David: uit zijn huis komt de gezalfde van God voort. Daaruit klinkt hoop.
Ook al komt het woord hopen niet letterlijk in de vertaling van deze psalm terug, het is wel een woord dat in het OT gekoppeld is aan de belofte van God, waarover wel in de psalm gesproken wordt. Het werkwoord ‘hopen’ wordt vaker gebruikt dan het zelfstandig naamwoord ‘hoop’. Dat duidt op de mens als een wezen dat hoe dan ook hoopt. Echter, als het hopen niet gekoppeld is aan de belofte van God, heeft het hopen een negatieve bijklank. Is God de bron van de hoop, is het hopen positief gekleurd.
Zou het kunnen dat de hoop op de gezalfde van God met de pelgrims meereist, telkens als zij op weg zijn naar de tempel?
Aanwijzingen voor de prediking
- Omdat Advent een periode is van bezinning, van inkeer, mag je preek ook best tot bezinning oproepen. Nog één zondag en week om je in alle rust voor te bereiden op het kerstfeest dat straks losbarst. In die zin past een beschouwende of meditatieve preek wellicht beter dan een lerende preek. Als het bij jou en je gemeente past, zou je zelfs een lectio divina kunnen overwegen.
- Als je zelf ook in de andere adventsvieringen voorgaat kan je teruggrijpen op de voorgaande weken: wat is er gebeurd, is er iets veranderd, hoe hebben je hoorders toegeleefd naar kerst?
Welke verlangens en welke hoop leven er met het oog op de geboorte van Jezus? - Bij het terugblikken, kijken naar het heden en vooruitblikken moest ik denken aan A Christmas Carol van Charles Dickens. Voor wie het verhaal niet kent: drie geesten van respectievelijk verleden, heden en toekomst laten Ebenezer Scrooge, een vrekkige kersthater, die drie periodes in zijn leven beschouwen. Scrooge komt uiteindelijk tot inkeer en beseft dat goed zijn voor de mensen en tijd doorbrengen met zijn geliefden veel belangrijker zijn dan geld. Zo’n denkoefening kan je ook met je hoorders doen, met betrekking tot hun geloof. Je zou dan kunnen vragen hoe hun geloof vroeger was, hoe het vandaag is en wat ze hopen voor de toekomst.
- Een tweede spoor zou kunnen zijn om het thema van de rustplaats verder uit te werken. David beloofde een rustplaats te zoeken voor God en God koos uiteindelijk zelf een rustplaats. Welke plek is voor je hoorders een rustplaats? Op welke plek vinden zij rust? Of met andere woorden: wat of waar is de tempel waar zij steeds naar terugkeren?
- In de psalm wordt een oproep gedaan aan de lezers: laten we naar Gods huis gaan en er binnengaan. Hebben wij ook zo’n plek, fysiek of in gedachten, waar we thuis mogen komen, rusten en herstellen bij God?
- Tot slot kan je Gods standvastigheid en trouw benoemen: als God een vaste en eeuwige rustplaats heeft gekozen, gaat hij dus nergens heen en is hij altijd op die plaats te vinden.
Liedsuggesties
- Wij gaan op reis langs de weg van verlangen/Langs beelden van hoop
- LB 1002 ‘Een volk op weg gezet’ (als je een goede voorzanger hebt)
- LB 1005 ‘Zoekend naar licht hier in het duister’
Esther de Vegt is kerkelijk werker voor Kerken met Vaart in Nieuw-Amsterdam, Erica en Klazienaveen. Zij richt zich daar op de mensen tot 50 jaar, zoekt met en voor hen naar andere vormen van vieren en pastoraat en hoe we ‘kerk naar buiten’ kunnen zijn in de drie dorpen.
Geraadpleegd
Peels, H.G.L., Van Houwelingen, P.H.R. (2013) Studiebijbel in perspectief. Nederlands Bijbelgenootschap.
Oussoren, P. (vertaling) (2014) Naardense bijbel. Skandalon
Noordegraaf, A., Kwakkel, G., Paas, S., Peels, H.G.L., Zwiep, A.W. (2005) Woordenboek voor bijbellezers. Uitgeverij Boekencentrum.