Moet ik kiezen voor bestaanszekerheid?

Piekeren over werk, relaties of de zin van het leven – we doen het allemaal. Soms blijf je in rondjes draaien, maar dat hoef je niet langer alleen te doen. Onze zingevingsexpert Mathieu van Kooten draait vanuit het klooster Nieuw Sion een rondje met je mee. Maandelijks beantwoordt hij de ‘grote vragen’ van lezers. Dit keer de vraag: ‘Moet ik kiezen voor een studie die bestaanszekerheid biedt, maar waar ik niet heel enthousiast over ben, of juist een die mij zinvol en verrijkend lijkt maar met minder perspectief?’

Bestaanszekerheid is een illusie. Dat klinkt in deze tijd van controle, maakbaarheid en meetbaarheid als een bijna godslasterende uitspraak. Het geloof in bestaanszekerheid en controle is haast een nieuw dogma geworden. En dat is niet vreemd. De afgelopen decennia is de welvaart toegenomen, en in combinatie met het trauma van onder andere de Tweede Wereldoorlog is het creëren van zekerheid misschien wel een manier geworden om met onzekerheid om te gaan.

Hoe begrijpelijk die reactie ook is, de vraag dringt zich op of we niet zijn doorgeschoten in het geloof dat de werkelijkheid maakbaar is.

De broosheid van het bestaan

Hoe vaak worden we niet geconfronteerd met de broosheid van het bestaan en de vergankelijkheid van dingen die standvastig leken? Denk aan de coronapandemie die het leven wereldwijd ontregelde, aan geopolitieke spanningen die het wereldtoneel verschuiven, of aan persoonlijke grenzen van lichaam en geest waar steeds meer mensen tegenaan lopen.

Het leven kan in één klap veranderen. En hoe sterker we vastklampen aan controle en beheersing, hoe moeilijker het wordt om mee te bewegen als het leven een andere richting inslaat dan we hadden voorzien.

Een generatie die anders zoekt

Steeds vaker hoor ik signalen dat jongeren niet langer volledig meegaan in het verhaal van maakbaarheid en bestaanszekerheid. Waar een vaste baan, een koophuis en materiële welvaart voor eerdere generaties vanzelfsprekende doelen waren, lijkt Gen Z naar iets anders te verlangen: zin, betekenis, en een bewuste manier van leven die rekening houdt met mens en klimaat.

Het vraagt moed om de gebaande paden van eerdere generaties — en de verwachtingen van jezelf en je omgeving — los te laten. Om op zoek te gaan naar een leven dat werkelijk vervult, en waarin je je thuis kunt voelen. Maar zodra je dat bekende pad verlaat, dient zich een diepere vraag aan: wat is het kompas dat mij richting geeft? Waar stem ik mij op af, bij kleine en grote keuzes?

Leren kijken

Een oude tekst die generaties zoekers heeft geïnspireerd, komt uit het Nieuwe Testament. Daarin wordt beschreven hoe Jezus spreekt tot mensen zoals jij en ik, die worstelen met controle en onzekerheid. Hij nodigt zijn luisteraars uit om te kijken naar de natuur: “Kijk naar de vogels in de lucht: ze zaaien niet en oogsten niet en vullen geen voorraadschuren; het is jullie hemelse Vader die ze voedt. Zijn jullie niet meer waard dan zij? Wie van jullie kan door zich zorgen te maken ook maar één dag aan zijn levensduur toevoegen? En wat maken jullie je zorgen over kleding? Kijk eens naar de lelies, kijk hoe ze groeien in het veld. Ze werken niet en weven niet.” (Mattheus 6 vers 26-28)

Een andere grondhouding

Blijkbaar is er een levenshouding mogelijk van loslaten en ontvangen. Als we de tijd nemen om stil te zitten en aandachtig te kijken, kan de natuur ons iets leren. Een grondhouding van vertrouwen – dat het Leven zelf je precies geeft wat je nodig hebt, op het juiste moment. Dat vraagt om luisteren, om afstemming, om een voortdurende relatie met de werkelijkheid om je heen, en met een diepere bron van wijsheid binnen jezelf. 

Het vraagt ook het besef dat het leven meer is dan wat we om ons heen zien. Dat we deelnemen aan een grotere werkelijkheid die ons draagt, het beste met ons voorheeft en die niets anders vraagt dan aandacht.

Je ontvangt wat je nodig hebt

In dezelfde passage klinkt een belofte: “Zoek liever eerst het koninkrijk van God en zijn gerechtigheid, dan zullen al die andere dingen je erbij gegeven worden”. Met andere woorden: wie zijn leven richt op zin, waarheid, goedheid en schoonheid, zal ontvangen wat nodig is op dat pad. Als je je verbindt met een innerlijke, diepere grond in de keuzes die je maakt, dan volgen de dingen aan de buitenkant vanzelf.

Ook bij een studiekeuze geldt dit. Een keuze die voortkomt uit oprecht enthousiasme en die klopt met wie je bent, opent een pad waarop je zal ontvangen wat je nodig hebt – vaak precies op het juiste moment. Dat pad is misschien minder voorspelbaar, maar zekerheid is een illusie die we leren ontmaskeren door dat pad te bewandelen.

Ga dus vooral de volgende keer dat je een moeilijke keuze moet maken de natuur in, en kijk met aandacht en verwondering naar de bloemen en de vogels. Zij zullen je kunnen vertellen welk pad leidt tot innerlijke vrede.

Mathieu van Kooten studeerde filosofie en theologie in Rotterdam en Edinburgh en werkt als interim-bestuurssecretaris in de publieke sector. Daarnaast volgt hij de opleiding Spiritualiteit & Zingeving (richting Geestelijk Begeleider) aan de Academie voor de Geesteswetenschappen. Hij heeft een brede interesse in thema’s rondom spiritualiteit, zingeving, filosofie, maatschappij en theologie, en zoekt steeds naar verbinding tussen diepgaande inzichten en de praktijk van het dagelijks leven. Een periode van meeleven in een benedictijns klooster wekte in hem een blijvende fascinatie voor de vraag hoe de wijsheid van kloostertradities kan worden vertaald naar de huidige tijd. Vanuit die zoektocht leeft hij tegenwoordig in klooster Nieuw Sion, een neo-monastieke woongemeenschap in Diepenveen.