Geen heil buiten de wereld om
Pas onlangs bereikte me, vanuit de verte, de jongste bundel van Edward Schillebeeckx: Geen heil buiten de wereld om. Bij nadere kennismaking bleek het een hoogst interessant werk voor wie tot de kern van zijn denken wil doordringen, op zoek naar een betrouwbare oriëntatie in onze gepolariseerde samenleving.
Dat komt ook door de context waarin de bijdragen zijn geplaatst: een onlangs gevonden tekst van hem, geschreven kort na het beladen `gesprek’ in het Vaticaan over zijn nieuwe benadering van `Jezus, de levende’. Daarin beschrijft Schillebeeckx dat hij voortaan zijn werk niet meer allereerst wil richten op `binnenkerkelijke waarheden’, maar direct op Gods heil zoals dat als realiteit ervaren wordt in de wereld en in alwat daar gebeurt. Die centrale overtuiging, pregnant samengevat in de titel van de bundel, valt af te lezen aan vijf met nieuwe ogen gelezen en gepresenteerde bijdragen. Daarin propageert hij niet zo maar een modern denken, maar toont hij telkens het beslissende omslagpunt dat zijn nieuwe benadering doet oplichten en vat er zijn centrale thema’s op nieuwe wijze kort samen: de verwikkeldheid van geloven en ervaren, van kennis en ideologie, van verlorenheid en bevrijding, te beleven in een nieuwe benadering van liturgie en sacramenten. Daarbij wijst hij telkens het precieze punt aan waar een nieuwe manier van kijken geleid heeft van het oude naar een nieuw verstaan, en toont hij — ook in een verfrissend simpel stukje — om welke redenen (uit bijbel, filosofie of menselijke ervaringen) reactionaire geloofsvormen niet meer verstaan worden, of hun waarde feitelijk hebben verloren.
De nalatenschap van deze grote theoloog, in 2009 in Nijmegen overleden, is baanbrekend geweest, maar vraagt veel van zijn lezers. Wie zal nu nog zijn dikke en ingewikkelde boeken ter hand nemen? Daarom is deze bondige samenvatting een uitkomst. Een inleiding en een nawoord zorgen ervoor dat ook buitenstaanders de ongewone kanten ervan kunnen volgen en waarderen.
(Hermann Häring)
n.a.v. Geen heil buiten de wereld om / Ted Schoof, Erik Borgman / als paperback
