Genoegen nemen met genoeg

Al eeuwenlang laten mensen zich inspireren door Franciscus van Assisi. Zij houden zijn verhaal levend, geven het door. Wat drijft hen?

In 1226 stierf Franciscus van Assisi bij de Santa-Maria-degli-Angelikapel, nabij Assisi. Het gebeurt niet vaak dat we iemand 800 jaar later nog zó gedenken en dat we de vele, vele verhalen die we over hem kennen wereldwijd levend houden. In dit artikel doe ik een poging daar wat licht op te werpen, maar ik geef toe: als minderbroeder ben ik natuurlijk geheel bevooroordeeld.

We houden de verhalen van Franciscus levend, omdat zijn gedachtengoed ons anno 2026 nog altijd iets te zeggen heeft. Ik denk dat Franciscus tot die mensen behoort die zo diep tot de kern van het leven zijn doorgedrongen, dat hun gedachtengoed tijd, ruimte, cultuur en zelfs religie gemakkelijk overstijgt.

Eenvoud

Franciscus wordt 1181/82 in Assisi geboren als kind van Pica en Pietro di Bernardone. Pietro was een burger die als lakenkoopman zijn rijkdom (en vrouw) aan handelsreizen naar Frankrijk te danken had. Net als elders heeft de adel in Assisi alle macht, maar de burgerij wordt steeds rijker. Als Franciscus ongeveer twintig is, breekt er een opstand uit en wordt de adel verjaagd naar Perugia. In de bloedige burgeroorlog die volgt, vecht Franciscus mee en belandt hij in de gevangenis. Zodra hij ziek is – malaria en PTSS – kan hij vrijgekocht worden.

Daarna begint hij, na ontmoetingen met een melaatse en de Verrezene van het Kruis van San Damiano, een leven in eenvoud, met oog voor zwakkeren (zieken/armen) en vreemdelingen (hij gaat naar de moslimsultan). Hij ervaart zo’n diepe verbondenheid met de Schepping dat hij zelfs van broeder zon en zuster maan spreekt. Tot zijn eigen verbazing trekt dat mannen en vrouwen (Clara van Assisi voorop) aan. Als hij in 1226 sterft, zijn er inmiddels duizenden broeders, zusters en ‘leken’ die hem volgen. In 800 jaar zullen – zonder overdrijven – vele miljoenen mensen volgen.

Alles is van God

Een van de concrete dingen waar Franciscus toe opriep, was om beter te zorgen voor heilige plaatsen en voor de Bijbel – het Woord van God. Hij vond Bijbels, tot zijn gruwel, op de grond in het stof. Hic locus sanctus est (‘Deze plaats is heilig’) staat op de drempel van de eerdergenoemde Mariakapel. Het is of hemel en aarde elkaar daar raken. De zusters en broeders zorgen er goed voor. Zo blijven deze en andere franciscaanse plekken behouden en ademen ze nog Franciscus’ aanwezigheid en gebed. Dat maakt dat God nabij voelt, want laten we wel wezen: het gaat om Hem, niet om Franciscus.

Franciscus’ gedachtegoed – de weg naar God gaat omlaag – is nog even actueel. De mens kiest van nature de weg omhoog: meer geld, meer bezit, meer macht. Die weg kun je alleen gaan door anderen omlaag te duwen. Dat kan nooit de manier zijn, dan vergeten we de onderkant van de samenleving: armen, zieken, buitenstaanders, vluchtelingen. Wij allen zijn gelijkwaardige kinderen van God en dus zusters en broeders van elkaar. En niets op zuster moeder aarde, laat staan zijzelf, is ons bezit. Alles is van God en ons gegeven om eerlijk te delen. We kunnen het ons niet toe-eigenen.

Franciscus volgen betekent uit die oneindige competitie van het leven willen stappen. Jezelf accepteren zoals je bent: gewoon goed. ‘Want zoveel als een mens is in de ogen van God, zoveel is hij en meer niet’, schrijft Franciscus. (Daaraan voeg ik graag toe: ‘Maar ook niet minder!’) Genoegen nemen met genoeg geeft innerlijke rust. De rust waarnaar wij allemaal zo snakken, een wens van alle tijden en culturen.

Dit artikel verscheen in het novembernummer van Open Deur, een gevarieerd oecumenisch maandblad met ruime aandacht voor gedichten en beeldmateriaal. Open Deur wordt uitgegeven door KokBoekencentrum. Het blad, altijd opgebouwd rondom een thema, leent zich uitstekend om besproken te worden in gespreksgroepen en op (thema)bijeenkomsten. Daarnaast kan het ook gebruikt worden bij het voorbereiden van diensten en vieringen. Voor een (proef)abonnement, zie https://www.kokboekencentrum.nl/tijdschriften/open-deur/.