Het nutteloze nut van christen-zijn 

Dit jaar zijn er maar liefst twee Jonge Theologen der Nederlanden: Rozamaryn Orsel en Nathan Troost-van Diggelen. Voor Theologie.nl schrijven ze een maandelijkse column waarin ze hun belevenissen als jonge theologen met ons delen. Deze eerste column schrijven ze samen, over het nutteloze nut van christen-zijn.

“Waarom zou je tegenwoordig christen zijn?” Wij – Rozamaryn en Nathan – keken elkaar bedenkelijk aan. Deze vraag schuurde bij ons beiden. Maar waarom? Het lijkt immers helemaal niet zo’n gekke vraag, toch? Want zeg eens eerlijk, wat is nu eigenlijk het nut van christenen? Wat voegen ze toe?  

Functionaliteit en nut

Precies deze op het eerste gezicht vrij onschuldige vragen leggen de onderstroom van het denken anno nu bloot. Een onderstroom gehuisvest in de maatschappelijke overtuiging dat waarde ontstaat vanuit ‘functionaliteit’ en ‘nut’. Deze twee aspecten vormen een meetlat die richting lijkt te bepalen in het leven. Het is een meetlat voor wat we aanschaffen, voor wat we doen en voor wie we zijn. Het ademen van deze maatschappelijke overtuiging resulteert in efficiëntiedenken waarin de waarde van de mens wordt bepaald door haar activiteiten: je bent wat je doet.  

De waarde van de mens wordt bepaald door haar activiteiten: je bent wat je doet.

Pragmatisme is nodig wanneer je doelen wilt behalen en vooruitgang wilt boeken. Wanneer zij echter de allesbepalende factor wordt, is het beklemmend en uiteindelijk leeg. En precies dat wordt duidelijk in de vraag die ons gesteld werd. Deze vraag insinueert dat je als christen nut moet hebben. Alsof het christendom automatisch een extra bonus levensvreugde, geduld of naastenliefde oplevert. Door de vraagstelling word je op het spoor gezet om de christelijke identiteit enkel en alleen vanuit een pragmatische bril te bekijken. 

Christendom als product 

Het benaderen van het geloof vanuit productiviteitsdenken, waarin je keuzes beoordeelt op efficiëntie, is lastig te verantwoorden. Want thema’s die je kunt noemen, zoals naastenliefde, innerlijke rust en gemeenschapsgevoel, zijn niet exclusief christelijk. Deze thema’s, die het geloof in huis heeft, leiden niet noodzakelijkerwijs terug naar het christelijke geloof. En dat is niet erg, want geloven hangt niet af van de al dan niet behaalde effecten ervan. Christen zijn draait niet om de toevoeging die het heeft voor jouw leven, of voor de maatschappij. Je bent geen christenproduct uit een Godsfabriek. Het draait om het ontvangen en aannemen van de wetenschap een geliefd schepsel van de Schepper te zijn. Het is genade die je toekomt. Levert die genade wat op? Jazeker. Maar zolang je genade accepteert omdat het je wat oplevert, heb je geen flauw idee wat genade is. Bonnhoeffer noemt dit ‘goedkope genade’. 

Bonnhoeffer noemt dit ‘goedkope genade’. 

Dan liever de kostbare genade! Het doorleefde besef dat God zijn kostbaarste bezit, Zijn Zoon, voor jou heeft opgegeven, dat is christen-zijn.  

Bijproducten 

En vanuit dat besef vloeien er ook allerlei positieve neveneffecten uit je. Dan wil je naastenliefde beoefenen, doen rust en vertrouwen hun intrede en vormt dat de basis in het onderdeel zijn van een gemeenschap. Het is, om toch in productietermen te blijven spreken, een bijproduct. Die genade is zo overweldigend dat je ervan wilt uitdelen. De naastenliefde die je beoefent, dat bijproduct, is niet de reden dat je christen bent, maar het verwijst wel naar het waarom van je christen-zijn. Het wijst naar de Bron en het Doel van jouw bestaan.  

Jezus zegt: Kom naar Mij toe, allen die vermoeid en belast zijn, en Ik zal u rust geven (Mattheüs 11:28). Het is rust die we mogen ontvangen zonder enige eigen verdienste, en mogen uitdelen zonder productiviteitsvoorwaarden. Dat gegeven is een krachtige tegenstem in een tijd die gedomineerd wordt door een onverzadigbare efficiëntiedrang. 

Warempel, voegen we misschien toch nog wat toe als christen. 

Rozamaryn Orsel is 24 en woont in Ede. Ze is afgestudeerd aan de Christelijke Hogeschool Ede en werkt bij het Leger des Heils. Ze houdt zich bezig met praktische theologie.

Nathan Troost-Van Diggelen is 24 jaar en woont in Zwolle. Hij studeerde Theologie in Groningen en volgt nu de predikantsmaster aan de PThU in Utrecht. Zijn interesseveld is met name de historische en systematische theologie.