Menu

Basis

Het verdwijnen van de stilte

Column

Kinderen in Gaza
In Gaza kun je niet tot jezelf komen. (beeld hosny salah, Pixabay)

Theoloog Jan Venderbos is zijn hele leven op zoek naar de stilte. Tegenwoordig moet hij daar langer naar zoeken dan vroeger.

Zomaar een zin in de krant die bij me bleef haken: ‘In Gaza wonen vijf families bij elkaar in één huis. Je kunt er geen enkel moment tot jezelf komen.’ Dat is een aspect van die oorlog waar eigenlijk weinig aandacht naar uitgaat. Het gaat in het nieuws om geweld, om gewonden, doden, verwoestingen. Maar niet om gebrek aan stilte en het nooit tot jezelf kunnen komen. Toen ik het las, dacht ik terug aan mijn eigen jeugd in de jaren zestig en zeventig. Ik groeide op in een tijd van vrede, in een gezin met negen kinderen. We woonden in een flat in de stad. Twee van mijn broers waren zwaar gehandicapt en hadden veel zorg nodig. Zo lang als ik mij kan herinneren, keek ik als zesde kind mijn ogen uit. Wellicht ging ik daarom als kind pas laat praten.

In Gaza is geen stilte

Stilte en geestelijk leven

Op de middelbare school vond ik het een drukte van jewelste. Ik vond het leven te overweldigend. Ik verlangde naar stilte en geestelijk leven. Het was de tijd van de Jesus People. De radicaliteit van een leven waarin het volgen van Jezus centraal stond, trok me daarin aan. Maar ik miste er ook iets, al kon ik toen niet aangeven wat.

Ik beminde de stilte, snoof geuren op, keek naar de bloemen

Ik was heel blij dat mijn ouders op een gegeven moment een volkstuin bemachtigden, met daarop een schuur, c.q. minihuisje. Ik zag mijn kans schoon en ontvluchtte sindsdien regelmatig thuis – en de wereld – om in die tuin tot mezelf te komen. Als mijn ouders daar waren, zag ik ze altijd aan het werk. Dat kan ik me van mezelf niet herinneren. Ik deed daar nauwelijks iets. Behalve de stilte beminnen, geuren opsnuiven, naar de bloemen kijken en naar de vogels luisteren. Me verwonderen over de wereld. De Bijbel lezen. Er zijn.

Vogel die op een bloesem tak zit
In de stilte genoot ik van vogels en bloemen. (beeld Jill Wellington, Piaxabay)

Dagelijkse verstilling

Die behoefte is gebleven. Ik kan niet leven zonder dagelijks tot verstilling te komen. Gelukkig woon ik inmiddels buiten de stad, met bossen en uiterwaarden vlakbij.

Graag meer stilte in de kerk

Ik loop dagelijks een rondje door het Beekdal. Om even de stilte te zoeken en deel te zijn van de schepping om me heen. Het valt me op dat er, sinds de corona-epidemie, veel meer wordt gelopen. ‘Vroeger’ was het vooral in het weekend druk. Nu alle dagen van de week. Ik las dat het bezoek aan parken en bossen met zestig tot tachtig procent is toegenomen. Er wordt ook ánders gelopen. Veel mensen komen niet zozeer voor de stilte en de natuur, maar om te sporten en bij te praten. Ook mensen die alleen lopen zie en hoor je vaak druk praten; vaak met de speaker aan. Al lopend wordt er telefonisch vergaderd en management bedreven.

Wachtkamer met rode stoelen en witte tafeltjes.
In de wachtkamer is stilte een zeldzaamheid geworden. (beeld Stefan Semmler, Pixabay)

Taizé

Ook in de wachtkamer bij artsen is stilte een zeldzaamheid geworden. Altijd staat er wel een commercieel radiostation te tetteren. En ik noem nog één plek waar vroeger een soort gewijde stilte was: de bibliotheek. Die is inmiddels getransformeerd tot een ontmoetingsplek, een soort gratis kroeg.

In de gewijde plek bij uitstek, de kerk, mis ik ook de stilte. Dat was voor mij indertijd dé ontdekking van Taizé: op een centraal moment, midden in de viering een lange tijd van stilte. Ik pleit ervoor dat daar in meer kerken ruimte voor komt.

Jan Venderbos werkte als hulpverlener en als theoloog/geestelijk begeleider.


Verstilling
Herademing 2024, nr. 2

Wellicht ook interessant

Nieuwe boeken