Het wonder van zaaien en kiemen
Als zoiets kleins als een ontkiemend zaadje de aarde omhoog kan duwen, zelfs beton van zijn plaats kan krijgen – wat kan er dan nog meer? Ontkiemend nieuw leven heeft enorme kracht. Maar bij het ontkiemen blijft van het zaad niets over. Het moet alles loslaten, alles geven om vrucht te dragen, om op te staan.
‘Kweek een plantje op uit zaad en blijf ervoor zorgen’. Punt negen van een lijstje met tien dingen die gelukkig maken. Een vriendin lacht er hartelijk om: ‘Bij mij mislukt dat altijd. Ik vergeet een keer water te geven en weg zijn de kiemen. Ik koop wel plantjes.’ Zelf bezwijk ik elk jaar weer voor het rek met de zaden. Ik moet en zal het meemaken, het wonder van zaaien en kiemen.
Als ik moet uitleggen wat daar zo mooi aan is, ga ik stamelen. Ik word weer kind; een kind dat geen genoeg kan krijgen van wat leeft en beweegt, dat zich blijft verwonderen. Als zoiets kleins de aarde omhoog kan duwen of zelfs asfalt en beton van zijn plaats kan krijgen – wat kan er dan nog meer? Als zoiets kleins zo groot kan worden, zo diep kan wortelen en zo ver kan reiken – wat is er dan onmogelijk? Als zoiets onooglijks uit kan groeien tot een verschijning die de aandacht trekt met bonte, geurende bloemen, met vruchten waar je in bijten wilt – wat schuilt er dan in mij?
Nieuw leven kost je alles
De zorg voor kiemende zaden, het zien van het ontkiemen, geeft mij kracht om uit mijn schulp te kruipen, te zoeken naar ruimte en licht, te gaan voor groei. Soms leidt dat tot overmoedige momenten. Van mislukken wil ik niet weten. Ik, met mijn groene vingers, ga het helemaal maken.
Toch gaan bijbelse teksten over kiemen juist over mislukken, vernietigd worden, jezelf verliezen. Al in de oudste teksten van het Nieuwe Testament wordt het verhaal van de opstanding verteld met beelden van zaaien en opkomen van gewas. Steeds weer benadrukken die teksten dat van het zaad niets overblijft. Het gaat in de aarde dood. Kiemen betekent in de Bijbel: sterven. Wat er opstaat, is werkelijk nieuw. Bij de opstanding gaat het om een volledige verandering waarvan het kritieke moment zich in het diepste donker voltrekt. Kiemen doet pijn. Je gaat er in verloren. Als je deel wilt hebben aan dat proces, als je gelukkig wilt worden, tot bloei wilt komen, als je nieuw leven wilt vinden, dan kost dat je alles. Iets groters dan jijzelf wordt geboren, in een proces van teloorgaan, vergaan.
Revolutie
Hoe schattig kiemplantjes ook ogen – kiemen heeft de kracht van een revolutie. Leven dat geboren wordt, baant zich een weg en dat is ingrijpend en verwoestend. ‘Wie geboren worden wil, moet een wereld vernietigen’, zegt de Duitse schrijver Hermann Hesse. Niet voor niets spreken we over ‘in de kiem smoren’ als we ontwikkelingen zien die de verkeerde kant op gaan. Zaad lijkt onschuldig en hulpeloos. Maar eenmaal aan de groei, kan er een gewas uitkomen dat een heel land ontwricht. Wie wil dat alles bij het oude blijft, laat hij vooral niet zaaien.
De opstanding zet de wereld op zijn kop, dusdanig dat veel mensen er gewoon maar niet in geloven. Zo verontrustend is de boodschap dat je moet sterven om te kunnen leven.
Mislukken
Wie zaait en blijft zorgen, weet van verliezen en falen. Van zoveel werk dat vergeefs is. Ook ik vergeet soms water te geven. De plantjes die de kans krijgen groot te worden, stellen soms teleur: de bloemkleur is verkeerd, de oogst valt tegen. Gaandeweg het seizoen stel ik mijn zelfbeeld bij. Zo machtig zijn mijn groene vingers niet. De soorten die lukten deden dat zonder veel zorg van mij, die waar ik mijn best voor deed kwamen niet uit de verf.
Beate Rose is moestuinier, geestelijk verzorger en redactielid van Open Deur.
