Dogmatiek

In veel kerken klinkt op zondag de Apostolische Geloofsbelijdenis. Met deze belijdenis wordt onder andere het geloof in God als Schepper van hemel en aarde uitgesproken. Gelovigen kunnen daar vragen bij hebben. Op school leren onze kinderen dat de aarde minstens vierenhalf miljard jaar oud is, dat de mens (homo sapiens) zeer laat, zo’n 200 duizend jaar geleden, op het wereldtoneel is verschenen en uit een primaat is ontstaan.

De Tien Geboden – liever spreek ik van de Tien Woorden – hebben van-ouds een belangrijke rol gespeeld in jodendom en christendom.1 In beide godsdiensten vormde deze tekst uit Exodus 20, met een parallel in Deuteronomium 5, een moreel kompas.

In zijn boek Onze Vader. Christelijk spreken over God gaat Jan Muis uit van het Onze Vader als startpunt van reflectie voor het ontwerp van een godsleer. Het argument om deze tekst als uitgangspunt te nemen is dat het Onze Vader door alle christenen als gebedstekst gebruikt wordt en dat men zich dus niet voor kan stellen dat iemand christen zou kunnen […]

In het huidige theologisch landschap is een onmiskenbare trend in het spre-ken over ‘vergoddelijking’ en ‘participatie’ waarneembaar. Daarom is Muis’ resolute afwijzing van zowel metafysisch participatiedenken in de theologie als taal die iets van deelhebben van de mens aan de drie-Ene God sugge-reert markant.

In zijn boek Onze Vader stelt Jan Muis dat God niet met kwaad samen gedacht mag worden. Muis keert zich in dit verband tegen de notie van een ‘algemene openbaring’, omdat deze veronderstelt dat alles van God getuigt, zodat ook het kwade op God betrokken zou moeten worden. Echter, ‘God kan alleen met goede gebeurtenissen en ervaringen worden verbonden, die leven wekken, niet met kwade die het leven bederven’.

K.H. Miskotte stelt in het derde hoofdstuk van zijn Bijbels ABC, Naam: ‘Naam is openbaring’. Vervolgens in hoofdstuk 4, Godsnamen: ‘De Naam heeft zijn wortel in één Godsnaam. Het is de naam JHWH, het beste weer te geven als “Ik zal bij u zijn, zoals ik bij u zal zijn” (Exodus 3:14). En daarna: ‘De Naam heeft gestalte aangenomen in een mensenleven; een heel mensenleven is restloos tot openbaring geworden.

De monografie Onze Vader van Jan Muis geeft ons een goed beeld van zijn wetenschappelijke arbeid.1 Nauwgezet analytisch, grondig geschoold in het dogmatische denken en diepgeworteld in het geloof van de kerk trekt Muis een eigen academisch spoor. Achter dit boek gaat een hoogleraar schuil die door studenten zeer gewaardeerd werd in de colleges die hij gaf. Daarbij merk ik wel op dat menig student met schrik in de benen tentamen deed bij Muis. Wie de stof niet goed had bestudeerd, kon maar beter thuisblijven.

Het is mijn bedoeling, met deze opmerking in het achterhoofd, Barths verzoeningsleer te overzien. Hoe wordt hier de controverse Barth-Bultmann uitgewerkt? In welk opzicht was Barths verzoeningsleer antwoord aan Bultmann? Tot slot waag ik mij aan een evaluatie. Heeft Barth Bultmann afdoende van repliek gediend? Of blijft Bultmann, ondanks Barth, aan de orde?

In de late Middeleeuwen was de kerk van Rome meer dan ooit een sacra-mentskerk geworden. De bediening van de sacramenten, in het bijzonder het veelvuldig opdragen van de mis, was de centrale spil waar het kerkelijk leven om draaide.