Praktische theologie

Casus

Een zeer gelovig mens. Geboren en getogen op de Bible belt. De ‘leeftijd der sterken’ al ruimschoots bereikt. Door de aandoening ALS kon hij niet langer thuis wonen. In het verpleeghuis maakte hij op iedereen indruk omdat hij nooit klaagde en nooit opgaf. Kon hij zijn boek zelf niet meer vasthouden, dan gebruikte hij een leesplankje. Kon hij zijn boterham zelf niet meer snijden, dan gebruikte hij een aangepast bord en bestek.

Gemeentepastoraat lijkt een paraplubegrip, het betekent van alles. In het eerste decennium van deze eeuw was bijvoorbeeld de beknopte definitie van Gerben Heitink bepalend: ‘Pastorale zorg heeft als regel plaats in en vanuit een kerkelijke gemeente’.1 Deze typering werd overgenomen in verschillende Handreikingen van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) en stond tot voor kort ook op een webpagina van de PKN.

Albert en Saskia hebben het agrarisch bedrijf van haar ouders overgenomen. Albert heeft eerst tien jaar in een andere bedrijfstak gewerkt en Saskia heeft nog steeds een baan in de […]

Inmiddels was de ziekte ver gevorderd. De artsen hadden hem laten weten dat hij erop moest rekenen dat het niet langer dan een paar weken zou duren. Hoewel hij al geruime tijd ziek was, was dit een bericht dat hem opnieuw schokte. Toen het zover was dat het ook het thuis niet meer ging en intensie-vere verzorging nodig was, verhuisde hij naar het hospice. Palliatieve zorg, zo werd het genoemd. Maar de dood is niet zacht, zei hij tegen de predikant die bij hem op bezoek was. Wat denkt u, dominee, waar zal ik straks zijn, als ik er niet meer ben?

In dit artikel tekenen we in houtskoollijnen een schets van het klassiek pro-testantse pastoraat. Eerst kijken we naar de in de Reformatie gelegen oor-sprong ervan. Omdat deze oorsprong fundamenteel is, besteden we daaraan iets ruimere aandacht, met name aan Luther, Bucer en Calvijn

De tijd dat de predikant voornamelijk zwaaiend door het dorp heen fietste en een mooie preek op zondag hield, ligt achter ons. Zij wordt geacht naast herder en leraar ook missionair, een vaardig bestuurder en een inspirator voor de vrijwilligers te zijn. Ook dient de predikant er een gezond geloofs-leven op na te houden, zich permanent te laten bijscholen, de gemeente te redden van krimp én een woord voor de wereld te hebben.

‘Verlangen naar veiligheid’ – een notie waar Beatrice de Graaf ons in haar boek Heilige strijd bij bepaalt – is misschien voor geen tijd zo kenmerkend als juist voor de onze. In deze tekst maakt De Graaf meer dan duidelijk hoe dominant de vraag naar garanties voor onze veiligheid in onze samenleving is geworden.

Wat pastorale handboeken schrijven over onderling pastoraat laat een op-vallende discrepantie zien tussen het uitgangspunt dat gemeenteleden het subject van pastoraat zijn, en de inhoud waarin de stem van het gemeentelid nauwelijks wordt gehoord. Dat is theoretisch een probleem, maar ook praktisch, want het sluit niet meer aan bij de veranderingen in het gemeentezijn. Als begin van een oplossing voor dit probleem presenteer ik hier een onder-zoek naar wat gemeenteleden kenmerkend vinden voor onderling pastoraat.

Calvijn introduceert in zijn beschouwing over de kerkelijke tucht in de Institutie vrijwel direct het onderscheid tussen ‘verborgen’ en ‘openbare’ zonden. Hij definieert deze begrippen niet exact, maar duidt wel aan wat hij bedoelt. Van een ‘verborgen’ zonde is alleen een beperkt aantal mensen op de hoogte. Een ‘openbare’ zonde is ‘niet slechts bij één of twee getuigen’ bekend, maar bij de hele of vrijwel de hele gemeente.