Systematische theologie

K.H. Miskotte stelt in het derde hoofdstuk van zijn Bijbels ABC, Naam: ‘Naam is openbaring’. Vervolgens in hoofdstuk 4, Godsnamen: ‘De Naam heeft zijn wortel in één Godsnaam. Het is de naam JHWH, het beste weer te geven als “Ik zal bij u zijn, zoals ik bij u zal zijn” (Exodus 3:14). En daarna: ‘De Naam heeft gestalte aangenomen in een mensenleven; een heel mensenleven is restloos tot openbaring geworden.

De monografie Onze Vader van Jan Muis geeft ons een goed beeld van zijn wetenschappelijke arbeid.1 Nauwgezet analytisch, grondig geschoold in het dogmatische denken en diepgeworteld in het geloof van de kerk trekt Muis een eigen academisch spoor. Achter dit boek gaat een hoogleraar schuil die door studenten zeer gewaardeerd werd in de colleges die hij gaf. Daarbij merk ik wel op dat menig student met schrik in de benen tentamen deed bij Muis. Wie de stof niet goed had bestudeerd, kon maar beter thuisblijven.

Het schemert. Voor ons ligt het strand. Wegstervend klokgelui achter ons ver-raadt dat de stad niet erg ver weg is. Steeds donkerder weerspiegelt het eindeloze water de rode en paarse tinten van de lucht, de uitlopers van de rotsen links en rechts in de verte zijn blauwzwart – straks zullen ze niet meer te zien zijn. Ver voor ons wandelt een gestalte, een man. Aan zijn gang en houding is te zien dat hij loopt te denken. Het machtig schouwspel van kleuren en verten neemt hem in het landschap op alsof hij erbij hoort. Daar verandert zijn gepeins niets aan.

Een van de grootste problemen waarmee de kerk van nu kampt, is hoe de vinger aan de pols te houden. Wat is het dat mensen bezielt en hoe kunnen we genoeg bezieling in de kerkdienst aanbrengen dat mensen zich ertoe aangetrokken voelen zonder dat de authenticiteit van de geloofsverkondi-ging daaronder noemenswaardig lijdt.

Met de nodige regelmaat melden zich stellen die een kind willen laten dopen, maar niet of nauwelijks bij het gemeenteleven betrokken zijn. Ze willen het liefst laten dopen in een dienst waarin zij als doopouders de enigen zijn. We zien ze dan na het dopen zelden meer, hooguit nog eens met Kerst.

Het is mijn bedoeling, met deze opmerking in het achterhoofd, Barths verzoeningsleer te overzien. Hoe wordt hier de controverse Barth-Bultmann uitgewerkt? In welk opzicht was Barths verzoeningsleer antwoord aan Bultmann? Tot slot waag ik mij aan een evaluatie. Heeft Barth Bultmann afdoende van repliek gediend? Of blijft Bultmann, ondanks Barth, aan de orde?

Welke rol speelt het Avondmaal in de Nederlands-lutherse traditie?[1] In dit artikel zal ik de lezer meenemen naar momenten in de geschiedenis van de lutheranen in de Lage Landen[2] waarop het Avondmaal een rol speelde. Het gaat hierbij om enkele voorbeelden uit de geschiedenis, zonder volledigheid na te streven. Langs deze weg wordt duidelijk welke aspecten voor de lutheranen in Nederland rondom het Heilig Avondmaal van belang waren en zijn.

In de late Middeleeuwen was de kerk van Rome meer dan ooit een sacra-mentskerk geworden. De bediening van de sacramenten, in het bijzonder het veelvuldig opdragen van de mis, was de centrale spil waar het kerkelijk leven om draaide.

In dit artikel wil ik in grote lijnen de geschiedenis van de tafelgemeenschap in de Vroege Kerk natrekken. Het woord ‘tafelgemeenschap’ duidt daarbij niet zozeer direct op de concrete groep mensen, als wel op de betekenis van het aanzitten aan de maaltijd van de Heer voor de deelnemers.