Matteüs en Lucas vertellen in hun eerste hoofdstukken hetzelfde verhaal met een verschillende cast en een verschillend decor. Ten opzichte van Lucas laat Matteüs de outsiders van verder komen: de magiërs in plaats van de herders. Maar de machthebber met zijn agenda van zelfhandhaving is juist dichterbij: Herodes in plaats van Augustus. De engelen van Matteüs doen vooral nawerk, terwijl ze bij Lucas voorwerk doen – ze kondigen niet aan wat er komt, maar leiden met hun boodschappen in banen wat scheef dreigt te lopen.

De eerste verschijningen van Jezus worden vaak aan de hand van de verhalen van Jezus met Jozef en Maria in de tempel en de ontmoetingen in de tempel verteld. De openbaring of verschijning van Jezus’ in de Galatenbrief wordt via Paulus’ persoonlijke levensverhaal dichtbij gebracht. Gezien de nadruk op authentieke, persoonlijke levensverhalen in deze tijd is dit een aansprekende insteek.

Deze schets past bij Epifanie én de lijdenstijd. Epifanie: de verschijning van de Heer; er wordt vooral gedacht aan hoe de Heer op aarde wandelde in leven en (wonder)teken, in woord en wandel: zijn leven als getuigenis over wie God is, God zelf die mens werd. Om te lijden voor ons. In de Lutherse Dienstboeken zijn we dan al in de 70 dagen voor Pasen. Deze zondagen worden doorkleurd met het paars van de lijdenstijd. 

In de periode tussen Kerst en de veertigdagentijd wordt in de kerk meestal bijzondere aandacht geschonken aan het leven van Jezus. Er wordt gepreekt en verteld over verhalen uit de evangeliën. Wat heeft Jezus allemaal gedaan en wat betekent dat voor ons leven? Maar wat weten we eigenlijk over Jezus? Vrijwel niets!

Het mysterie van Christus is nauwelijks te bevatten, laat staan goed te vertalen. Het Griekse woord mustèrion wordt soms vertaald met ‘geheim’ of ‘verborgenheid’. Maar vaak laat men het woord mysterie staan, want kenmerkend ervoor is nu juist de ondoorgrondelijkheid ervan. In de Efeziërslezing op het feest van Epifanie gaat het met name over deze ondoorgrondelijkheid van het Christusmysterie.

Hoe ensceneren de lezingen voor deze zondag de doop van Jezus in de Jordaan? Jesaja zet de toon. Heel het voorafgaande is opgerold en voorbij. Nu alles wat te verduren is voor ballingen in de ballingschap ten diepste gepeild is, hoor je hoe de stem van degene die voorleest diep ademhaalt. En bijna fluisterend klinkt wat nooit gehoord is: nachamoe nachamoe ‘ammi (‘Troost, troost mijn volk’ – Jesaja 40:1).

Johannes leert ons aan het eind van zijn evangelie dat hij tekenen heeft opgeschreven opdat wij zullen geloven dat Jezus de gezalfde is, de Zoon van God, en dat we door dat te geloven leven zullen hebben in zijn naam (20:30-31). In de evangelielezing van deze zondag begint Johannes met het eerste teken: de bruiloft die door moet gaan.

Het Lucasevangelie wil de betrouwbaarheid van de christelijke boodschap bepleiten. Het relaas over Jezus is dan ook niet neutraal, maar nodigt de lezers uit om te zien hoe datgene wat in en rond Jezus gebeurd is, samenhangt met hun liefde voor God. Deze insteek maakt dat Lucas voortdurend diverse aspecten van dit verhaal aanbrengt, heropneemt, opnieuw verdiept. De passage van Jezus’ eerste optreden in zijn vaderstad Nazaret is dan ook literair nauw verbonden met de omliggende perikopen en is in die samenhang te lezen.

De tijd na Kerst nodigt uit tot doorgaande bezinning en verwondering vanwege Gods verschijning (epifanie) op aarde. Nog wel in menselijk vlees en bloed. De schriftlezing spreekt over de verwondering van de inwoners van Lystra, dat de goden tot hen zijn neergedaald. Op deze zondag mogen we gestimuleerd worden om te zien waar en hoe God werkelijk mens is geworden. En geroepen worden om te beseffen hoe lastig het eigenlijk is om dit evangelie te communiceren, gezien allerlei voorgegeven kaders bij de hoorders. Een punt waarbij we op het feest van de menswording – Kerst − niet snel stilstaan.