Preview: Geloof, hoop en ravage

Geloof, hoop en ravage is een betoverend boek over de turbulente levensreis van Nick Cave. Het verkent existentiële vragen over geloof, kunst, muziek, vrijheid, verdriet en liefde en stapt zonder terughoudendheid Caves leven in, van zijn vroege jeugd tot het heden, met inbegrip van zijn liefdes, zijn onwankelbare arbeidsethos, de dood van zijn zoon en zijn opmerkelijke metamorfose in recente jaren. Dit boek is een weerslag van intieme gesprekken met journalist Seán O’Hagan en reikt ladders van hoop en inspiratie aan, gebracht door een ware visionair.

Dit is een voorproefje uit hoofdstuk 2 (p. 36-39).

Kun je iets meer vertellen over de spanning tussen twijfel en geloof waar je eerder naar verwees? Ik weet dat die je al een tijdlang bezighoudt.

Er zit iets in die dynamiek wat me boeit. Een aanzienlijk deel van mijn tijd besteed ik aan het nadenken en piekeren over iets wat misschien wel helemaal niet bestaat. Ik kan niet ontkennen dat een deel van het vuur en de energie in mijn leven daaruit voortkomt. Het zou in zekere zin dus kunnen dat die twijfel, de onzekerheid en het mysterie, mij van brandstof voorziet.

Uit de gesprekken die we voerden voordat we aan dit boek begonnen heb ik de indruk gekregen dat je bezig bent de laatste resten van je scepticisme van je af te schudden en nader tot God komt.

Misschien. Weet je, het is goed voor me om het hierover te hebben, omdat ik, zoals ik al zei, niet zo geneigd ben dat te doen. Soms moet je hardop zeggen wat je denkt of met iemand anders praten over de ideeën die je erop nahoudt, gewoon om te kijken of die ideeën valide zijn. Uitgedaagd worden in mijn standpunten helpt me om dingen helderder te krijgen. Hierin zit de onschatbare waarde van het gesprek: dat het als correctie kan dienen.

Ik denk dat ik de afgelopen tijd, met name tijdens de pandemie, de gelegenheid heb gehad en het verlangen heb gevoeld om te geloven en me spiritueel over te geven. Als ik dat zou doen, zou mijn relatie met God vermoedelijk iets minder, hoe zal ik het zeggen, beladen worden. En voor mij zijn de voordelen die het oplevert duidelijk. Ik zou er absoluut gelukkiger van worden.

Maar dat vereist een geloofssprong – een sprong voorbij het rationele.

Misschien, maar rationele waarheid vertelt ook niet het hele verhaal. Ik ben meer geneigd om het idee van poëtische waarheid te accepteren, of het idee dat iets soms ‘waar genoeg’ kan zijn. Dat vind ik zo’n prachtige en diepmenselijke uitdrukking.

Dat is het ook, maar het idee van Gods bestaan als ‘waar genoeg’ klinkt me toch wat berekenend in de oren.

Nou, het idee van poëtische waarheid, of metaforische waarheid, zoals ik het omschreven heb horen worden – het idee dat dingen ‘waar genoeg’ zijn – kan een groot praktisch voordeel hebben. Metaforische waarheid is, voor zover ik het kan overzien, gebouwd op de vooronderstelling dat, zelfs als iets niet letterlijk of empirisch waar is, het nog steeds heilzaam voor ons kan zijn om erin te geloven, zowel op persoonlijk als op evolutionair niveau.

Op welke manier is het heilzaam om in iets te geloven dat letterlijk of empirisch onwaar is?

Neem Narcotics Anonymous bijvoorbeeld. Toen ik voor het eerst afkickte, ging ik naar hun bijeenkomsten, dus ik weet waar ik het over heb. Je komt bij hen voortdurend in aanraking met het concept ‘waar genoeg’. In feite zit daar een groep schijnbaar hopeloze drugsverslaafden, van wie er veel geen greintje spiritualiteit in zich hebben, aan wie gevraagd wordt om hun leven over te geven aan een hogere macht om zo clean te worden. Aanvankelijk aarzelen veel van hen om dit überhaupt te overwegen, wat een volkomen rationele reactie is.

Ik bedoel, waarom zou je je leven overgeven aan iets waarvan je denkt dat het niet bestaat? Maar ze krijgen het advies om het gewoon maar te proberen en velen zijn wanhopig genoeg om de instructies op te volgen – het is immers een kwestie van leven en dood – en dus geven ze hun wil en hun leven over aan iets wat misschien wel helemaal niet bestaat. En in veel gevallen worden ze beter, worden ze clean, en verbetert hun leven aanzienlijk. En dat niet alleen. Velen van hen geven uiteindelijk ook nog daadwerkelijk hun leven over aan een hogere macht. Ze ondervinden dat geloven in iets dat ‘waar genoeg’ is in alle facetten van het leven werkt. Wat ik hiermee wil zeggen is dat het geloven zelf een bepaald nut heeft – een spiritueel en helend voordeel, los van de vraag of God nou wel of niet bestaat.

En er wordt min of meer van uitgegaan dat deze hogere macht God is.

Nou, ze zeggen dat het kan zijn wat jij wilt, zolang het maar iets is dat machtiger is dan jezelf. Het zou ook de groep zelf kunnen zijn bijvoorbeeld, maar ik denk dat het over het algemeen door de meesten gezien wordt als een goddelijke macht. Eigenlijk wordt jou gevraagd om je over te geven en geloof te hebben, en als je bereid bent dat te doen, zie je dat het werkt.

Dus voor mij persoonlijk is een religieuze dimensie in mijn leven uiterst heilzaam. Het maakt me gelukkiger, het maakt mijn relaties met mensen prettiger, en ik word er een betere schrijver van – vind ik zelf dan.

Geloof je dan ook in verlossing in de christelijke zin van het woord?

Weet je, ik denk dat we allemaal lijden, Seán, en veelal is dit lijden een hel die we zelf creëren, een staat van zijn waar we zelf verantwoordelijkheid voor dragen, en persoonlijk had ik het nodig om daar verlossing voor te vinden. Een van de manieren waarop ik dat doe is proberen een leven te leiden met morele en religieuze waarde, en proberen om andere mensen, alle mensen, te zien als waardevol. Als ik iets heb gedaan wat een ander pijn doet, dan heb ik het gevoel dat ik daarmee de wereld als geheel, de kosmische orde zelfs, heb aangetast.

Ik geloof dat wat ik gedaan heb een belediging is voor God en op een of andere manier rechtgezet moet worden. Ik geloof ook dat onze eigen positieve daden, onze kleine daden van liefde, door de wereld heen weerklinken op manieren die zich aan ons zicht onttrekken. Wat ik wil zeggen is: We betekenen iets. Onze daden betekenen iets. We zijn van waarde.

Ik denk dat er meer gaande is dan we kunnen zien of begrijpen, en we moeten proberen een manier te vinden om ons te laten dragen door het mysterie, door het onmogelijke. We moeten daar de onmiskenbare waarde van inzien, en de moed bij elkaar schrapen om ons niet altijd terug te trekken in het logische en beredeneerbare.