Preview: De reis naar minder ik

Tim Thijs Ketting gaf zijn leven een 4,5, terwijl het op papier een 9 was. Gezondheid, liefde, werk – alle hoekstenen stonden als een huis. Maar hij was ongelukkig en belandde bij een therapeut. ‘Het handelsmerk van de westerse millennial’, zoals hij zelf schrijft in zijn boek De reis naar minder ik. Alles hebben, en toch vastlopen. Hoe komt dat? Tim Thijs startte zijn eigen zoektocht naar zingeving en stuitte op: de ander en de wereld. Lees hieronder de proloog uit zijn boek De reis naar minder ik.

Mijn confrontatie met ik

‘Welk cijfer zou jij je leven momenteel geven?’ vraagt mijn therapeut op een druilerige dinsdagmiddag in Utrecht. Tegenover haar zit een man van wie je zou verwachten dat hij zijn leven een ruime voldoende geeft: een goede baan, een relatie, genoeg geld op de bank, geen fysieke ongemakken. Op papier zou het een 9 moeten zijn. Maar zo voelt het allerminst. Mijn leven hangt eerder rond de helft: een 4,5. Met wat optimisme een 5, maar veel hoger kom ik niet. Al tijden voel ik me beroerd. Gewoon ongelukkig, gestrest.
Mijn therapeut kijkt me schuin aan. ‘Een cijfer, op een schaal van 1 tot 10?’ herhaalt ze.

‘Een 7?’ probeer ik.
Ze trekt een wenkbrauw op. ‘Weet je het zeker?’ Ze doorziet me – mag ook wel voor dat uurtarief. En ik maak het haar ook niet héél moeilijk: mijn mondhoek trilt, mijn voeten bewegen zenuwachtig heen en weer.
‘Misschien toch iets lager dan een 7,’ biecht ik op. Op dat moment breek ik. Ongecontroleerd en luid huil ik. Het gesnik en gesnotter houdt maar niet op. Een absoluut horrorscenario voor een binnenvetter als ik. Maar ergens lucht het ook op. De bambi-ogen en het empathische geknik van mijn psycholoog openen iets in mij: perspectief. Hoop dat ik me ooit echt weer een 7 ga voelen. Of meer. Zou dat kunnen?

Op dat moment breek ik. Ongecontroleerd en luid huil ik.

Die worsteling van toen – inmiddels drie jaar geleden – staat niet op zichzelf. Veel van mijn leeftijdsgenoten worstelen met hun mentale gezondheid. Burn-outs, depressies, emotionele inzinkingen: ze lijken haast het handelsmerk van de westerse millennial.

Als tieners zongen we luidkeels mee met Robbie Williams: ‘There’s a hole in my soul.’ We zaten er niet ver naast. Het werd de lijfspreuk van een generatie twintigers en dertigers die zoekt naar vervulling, betekenis en een hoger doel. Maar waar vinden we dat eigenlijk?

Misschien verder weg dan we denken, aan de andere kant van de wereld zelfs. Daar zag ik er in ieder geval flarden van. Als tiener verbleef ik met mijn ouders verschillende perioden in Sri Lanka, waar we meewerkten aan lokale zendingsprojecten.

Later, als twintiger, deed ik vergelijkbaar werk in Afrika en Oost-Europa. Ik ontmoette er mensen die weinig hadden, die in eenvoud leefden, maar toch een diep soort geluk uitstraalden. Een zekere genoegzaamheid. Iets wat wij, in onze drukte en overvloed, steeds moeilijker lijken te vinden.

Wanneer de ironie tot je doordringt

De ontmoeting met deze medewereldburgers riep een vraag bij mij op die me jarenlang heeft achtervolgd: Hoe komt het dat wij zo wanhopig zoeken naar geluk, terwijl we alles hebben wat ons hartje begeert? En hoe kan het dat mensen die materieel bijna niets hebben, vaak gelukkiger lijken?

Ik denk dat het komt doordat we leven in een tijdperk waarin het ik centraal staat. We streven naar individueel geluk, vrijheid en balans, maar raken onderweg uitgeput door prestatiedruk, keuzestress en identiteitsverwarring. We hoppen van therapeut A naar coach B, terwijl de diepste heling misschien niet in ons ik te vinden is, maar juist daarbuiten. In de ander. In de wereld.

Tikkeltje ironisch, eigenlijk. Eeuwenlang trokken westerse zendelingen en hulpverleners de wereld over om anderen te redden, en nu lijken wijzelf degenen die hulp nodig hebben. Wat als juist dáár ligt wat we hier kwijtgeraakt zijn? Wat als het medicijn tegen onze leegte niet schuilt in nóg meer zelfontwikkeling, maar in het leren van mensen die niet besmet zijn met ons virus van altijd maar méér – het virus van ikke, ikke, ikke en de rest kan stikke?

We streven naar individueel geluk, vrijheid en balans, maar raken onderweg uitgeput door prestatiedruk, keuzestress en identiteitsverwarring.

De belofte en betekenis van minder ik

Misschien denk je bij het lezen van dit stuk: poeh, zware kost. Maar ik beloof je: dit wordt geen somber boek. Integendeel. Ik hoop dat je regelmatig zult glimlachen tijdens het lezen. Want los van de (soms pijnlijke) confrontatie met jezelf, is er vooral ook vreugde en hoop. Dat is wat het loslaten van het ik brengt: levenslust.

Ik heb het zelf ervaren. De onuitwisbare lach van de Kenianen. De tevredenheid van de Sri Lankanen. De hartelijkheid van de Roemenen. De hilariteit wanneer culturen elkaar ontmoeten.

Dit wordt dus allerminst een treurig verhaal. Ja, het daagt je uit en het confronteert, dat zeker. Maar het biedt ook perspectief. Het laat zien dat er hoop is voor mijn generatie. Hoop voor het Westen. Hoop voor iedereen die niet langer alleen voor zichzelf wil leven.

En dan nog even over dat begrip: minder ik. Wat bedoel ik daar eigenlijk mee? Goeie vraag. Ik zou hier nu een heel freudiaans verhaal over kunnen ophangen, maar dat zou meteen botsen met de rest van dit boek. Want mijn uitgangspunt is juist simpel: ik vertel alleen verhalen die ik zélf heb meegemaakt. Weinig theorie dus. Maar toch, een beetje achtergrond is handig. Gewoon, zodat we allemaal weten waar we het over hebben. Als ik het ik in één zin moet samenvatten, dan zou ik zeggen: ‘De westerse neiging om je eigen behoeften, dromen en wensen centraal te zetten en die op eigen kracht proberen te realiseren.’

Klinkt als iets uit een maatschappijleerboek, hè? Maar zonder grap: we zijn in het Westen opgegroeid met het idee dat je eerst aan jezelf moet denken. Dat je pas leeft als je je eigen verlangens waarmaakt. Zelfontwikkeling, zelfzorg, zelfactualisatie; het staat niet voor niets bovenaan die beroemde piramide van Maslow. We zijn gaan geloven dat ons geluk volledig onze eigen verantwoordelijkheid is. Dat we onze toekomst, gezondheid en ons welzijn zelf moeten realiseren. Dat alles maakbaar is.

We zijn gaan geloven dat ons geluk volledig onze eigen verantwoordelijkheid is.

En precies daar zit de crux. Want we zijn simpelweg niet gemaakt om die last te dragen. Schrijver en spreker Arie de Rover noemde dat laatst in een podcast de maakbaarheidsmythe: het idee dat je je eigen geluk volledig in handen hebt. Maar dat is inderdaad een mythe. Want we kúnnen onszelf niet gelukkig maken. De zwaarste straf die je een gevangene kunt geven, is de isoleercel. Waarom? Omdat we gek worden van eenzaamheid. Onderzoek laat zien dat langdurige eenzaamheid en sociale isolatie even slecht voor je is als het roken van zo’n vijftien sigaretten per dag (Murthy, 2023)! We hebben elkaar nodig. En toch doen we vaak alsof dat niet zo is. Vreemd, toch?

Onze reis naar minder ik vraagt daarom om iets radicaals: een ontmaskering van de tijdgeest die ons vertelt dat we het zelf wel redden. Dat geluk en betekenis maakbaar zijn, zolang we maar hard genoeg aan onszelf werken. Minder ik betekent juist het tegenovergestelde: niet eerst denken aan jezelf, maar eerst aan de ander. Dat is een serieuze mind shift, vergis je niet. In de christelijke traditie heet het ‘bekering’, van het Griekse metanoia: een verandering of ommekeer in je denken.

Maar het mooie is: aan die ommekeer hangt ook een belofte. Namelijk dat het leven beter wordt als het niet om jou draait. Jezus noemde dat een leven in al zijn volheid, in het Engels abundant life. Oftewel: een vervuld leven. En ook dit boek staat vol met bewijs dat het leven mooier, voller en rijker wordt wanneer het minder om jou draait.

Dus laten we daar samen naartoe op weg gaan. Ontdekken hoe we minder voor onszelf kunnen leven, en hoeveel levensgeluk dat oplevert. Voor jou. En voor de ander.

Klaar voor vertrek? Goed. Daar gaan we. Samen op reis. Naar minder ik.

Tim Thijs Ketting is 33 jaar oud, woont in Utrecht en studeerde journalistiek. Hij werkt als mediastrateeg, presentator en schrijver. Binnenkort verschijnt zijn eerste boek De reis naar minder ik.

Wil je De reis naar minder ik bestellen?