Recensie van het boek Nieuw mens worden

Net als het boek De weg van de vrede van Stefan Paas gaat dit boek van Jan Scheele-Goedhart over wat vroeger ‘het wezen van het Christendom’ werd genoemd: waar draait het in het christelijk geloof om? Stefan Paas schreef zijn boek om mensen die niet bekend zijn met het christelijk geloof uit te leggen waar het in het christelijk geloof om draait. Scheele-Goedhart schrijft zijn boek juist voor de breedte van de oecumene, omdat hij merkt dat ook trouwe kerkgangers niet echt weten waar het in het christelijk geloof om draait.

Scheele-Goedhart merkt dat het geloof hen wel in het gevoel raakt, maar dat ze niet altijd weten wat ze nu precies geloven. Volgens hem past dat in een trend, waarbij de kennis van het geloof minder in tel is. Scheele-Goedhart merkt zelfs een aversie tegen geloofsleer bij een aantal, omdat ze vroeger opgelegd kregen wat ze moesten geloven en nu vrij zijn om zelf te bepalen wat ze nu wel en niet geloven.

Nieuw mens worden is ontstaan uit een serie avonden voor belijdeniscatechisatie. Opgekomen uit de praktijk van zijn eigen gemeente dus. Scheele-Goedhart wil met zijn boek tegen de trend van het verdwijnen van geloofskennis ingaan, omdat bij het gebrek aan geloofskennis ook veel moeilijker is om het geloof over te dragen aan een volgende generatie.

Zijn boek is dan ook te zien als een boek met basiskennis over het christelijk geloof, gebaseerd op drie basisteksten: de Apostolische Geloofsbelijdenis, het Onze Vader en de Tien Geboden (of zoals Scheele-Goedhart het zegt: de Tien Woorden). Je kunt deze drie teksten verbinden aan geloven, hopen en liefhebben. De Geloofsbelijdenis staat voor hem voor wat we geloven, het Onze Vader voor wat we kunnen hopen en de Tien Woorden voor hoe we kunnen liefhebben. Scheele-Goedhart wil oog hebben voor het handelen van God en het handelen van de gelovige, waarbij het handelen van God wel van een ander niveau is dan het handelen van gelovigen. Het handelen van de mens is een antwoord volgens hem en staat daarom op een lager plan dan Gods handelen dat aan ons handelen vooraf gaat.

Zijn boek is dan ook te zien als een boek met basiskennis over het christelijk geloof

Een diepe persoonlijke doorleving van het geloof is voor Scheele-Goedhart niet een noodzakelijk. Net als Onweerstaanbaar aangeraakt, het eerder besproken boek van Gerrit Immink, is Scheele-Goedhart kritisch op de nadruk in – vermoedelijk – evangelische en reformatorische kring op persoonlijk doorleefd geloof. Zulke ervaringen zijn volgens Scheele-Goedhart niet overdraagbaar en belemmeren daardoor de geloofsoverdracht. Net als Immink is Scheele-Goedhart bang dat de ervaring van het geloven ten koste gaat van aandacht voor wat God gedaan heeft en nog steeds doet.

Om aan te geven dat het idee dat je als mens nieuw kunt worden niet alleen een idee uit het christelijk geloof maar ook een wens is in onze hedendaagse samenleving begint Scheele-Goedhart met de slogan van T-Mobile: Ontpop jezelf tot een nieuw ik. Nieuw mens worden gebeurt wanneer je ingevoegd wordt in het verhaal van Gods handelen. Dat verhaal geeft ons een identiteit. Binnen dat verhaal hebben wij allemaal een bepaalde rol als improvisator, waarin we een bepaalde vrijheid hebben als we maar binnen de kaders van dat verhaal blijven. Dat kader wordt verteld in de Bijbel en in de geloofsbelijdenis. In de geloofsbelijdenis wordt gesproken over de schepping. Bij de schepping komen wij als mensen pas op het einde aan bod. De wereld is al bijna klaar. In het geheel van die schepping is er voor de mens een klein kamertje in gereedheid gebracht. De schepping is te zien als een tempel voor God met de mens daarin als vertegenwoordiger van God.

Mensen blijven hun hele leven lang een levenslange dubbelhartigheid met betrekking tot het nieuwe leven hebben

Omdat het Oude Testament in de geloofsbelijdenis niet voorkomt, moet Scheele-Goedhart de geloofsbelijdenis op dit punt aanvullen. Verdergaand op het idee van het improviseren tijdens een toneelstuk wordt de zondeval bij Scheele-Goedhart dat de mens niet binnen de voorgeschreven rol van God wil acteren maar een eigen rolinvulling wil. Dat leidt tot vervreemding van Gods eigenlijke bedoeling, een vervreemding die doorwerkt in alle soorten relaties. In de rest van het Oude Testament probeert God dan om de mens in het rechte spoor te brengen. Dat gebeurt uiteindelijk in het Nieuwe Testament. Hij kan de gebroken geschiedenis met God tot een goed einde brengen. In Jezus’ leven, dood en opstanding gebeurd het nieuw worden van de mens op een radicalere manier dan wij ons kunnen voorstellen.

Tegelijkertijd werkt de Geest die vernieuwing in mensen in dit aardse bestaan op een provisorische manier door. Mensen blijven hun hele leven lang een levenslange dubbelhartigheid met betrekking tot het nieuwe leven hebben, schrijft Scheele-Goedhart aan het begin. Het nieuwe leven wordt gemarkeerd met de doop. In de doop word je volgens Scheele-Goedhart in de geschiedenis die God met mensen gaat ingevoegd. Je gaat als gelovige mee-acteren in het door God geschreven toneelstuk, je gaat je houden aan de door God gegeven rolverdeling en regieaanwijzingen. Je wordt als mens betrokken in het werk van de Vader: Je ontvangt het leven uit Zijn hand, je leert dat God betrokken blijft op het aardse bestaan, ook in het lijden.

Je leert van Christus in vertrouwen te aanvaarden wat Hij heeft volbracht. Je leert ook op een nieuwe manier te leven. Dat kan niet zonder gebed. Een mooie keuze om vooraf aan de nieuwe levensstijl het gebed te behandelen. Dat gebeurt aan de hand van het Onze Vader. Het nieuwe leven in Christus wordt uitgewerkt aan de hand van de Tien Woorden. Het boek eindigt met de beide sacramenten van doop en avondmaal (maaltijd van de Heer). Scheele-Goedhart biedt een compacte versie van de geloofsleer. Soms wel heel compact, maar dat maakt het ook weer geschikt om als boek voor gesprekskringen te functioneren. Het zou mooi zijn als er ook een gesprekshandleiding komt bij dit boek.