Recensie van Siske van Oostrum op het boek Succesvol naar de haaien

Tegenwoordig vormt het gevoel van moeten presteren voor steeds meer mensen een probleem. Het eist zijn tol: stress, faalangst, uitputting, perfectionisme of burn-out. Jongeren gaan ook steeds vaker gebukt onder de meedogenloze prestatiemaatschappij. Het is aan jezelf te wijten als je niet succesvol bent wordt hen voorgespiegeld en de succesverhalen via de sociale media doen daar nog een schepje bovenop.

Met goede prestaties is niets mis, maar als prestaties je waarde bepalen dan wordt presteren een zaak op leven en dood, eeuwige roem of eeuwige schande. We stellen te hoge eisen aan onszelf omdat we willen dat anderen ons bewonderen. In een prestatiemaatschappij staat een maatschappelijke ladder waar iedereen op mag klimmen. De prijs om de top te halen is hoog. In een prestatiemaatschappij heersen degenen die het best presteren en je prestaties worden bepaald door hoe hard je werkt. Iedereen gelijke kansen is een belangrijk uitgangspunt maar in werkelijkheid heb je meer kans om hoogopgeleid te worden als je ouders dat ook zijn.

Het gedrag van de ander schrijf je toe aan persoonlijke eigenschappen en bij jezelf schrijf je het toe aan omgevingsfactoren. De onderkant van de maatschappelijke ladder staat in een moeras van weinig inkomen, weinig status , slechte huisvesting, meer sociale problemen en schulden. Steeds meer mensen raken uitgeput door de hoge eisen van de prestatiemaatschappij. De prestatiemaatschappij veranderen zal niet eenvoudig zijn omdat we er zo vertrouwd mee zijn. We zijn gevoelig voor verhalen over wat mensen succesvol maakt. Vroeger werkte je hard omdat je baas dat eiste, nu willen mensen hard werken omdat ze daarmee bewijzen dat ze het goed doen. Hard werken brengt hen eigenwaarde. Het leven is maakbaar is de gedachte. Als je niet meer kunt presteren omdat je oud of ziek bent, dan ben je in een prestatiemaatschappij minder waard.

Volgens psychotherapeut Ellis moeten we onszelf accepteren met al je talenten en gebreken. Tussen iets “moeten” of “willen” zit een wereld van verschil. Fouten kun je zien als een teken van wat je nog kunt verbeteren om beter te worden. Het grootste probleem voor de prestatiemaatschappij is dat ze ons afleidt van waar het echt om gaat in het leven: verbondenheid met anderen. Een Chinees gezegde is: mensen struikelen niet over bergen maar over molshopen. Succes is relatief, maar voor falen geldt dat ook. De tegenhanger van een prestatiemaatschappij is een mensmaatschappij. Hierin staat de mens centraal. Het is belangrijk om jezelf tegen stress en uitputting te beschermen en je niet gek te laten maken door de sociale media en reclames. De slotconclusie van de schrijver is: Verbondenheid, daar draait het om!

In duidelijke bewoordingen analyseert de schrijver de prestatiemaatschappij en hoe we daar los van kunnen komen om in verbondenheid met elkaar een betekenisvol leven te hebben. De voorbeelden van hoe het niet moet liggen voor het oprapen. Aan het eind van het boek zijn bijlagen toegevoegd om je te helpen om de theorie in praktijk om te zetten. Wij kunnen nog het nodige leren van dit boek.