Rollator-christendom

Ad van Nieuwpoort schreef op de website www.denieuwebijbelschool.nl een column over De vierde vrouw, de nieuwe roman van Frans Willem Verbaas. We kregen toestemming om de column ook hier te plaatsen, waarvoor wij hem erkentelijk zijn.
‘Wie zit er op te wachten? Ja, al die dominees willen hun set natuurlijk compleet hebben, en de uitgever zal er heus wel een aardige winst op maken, maar de huidige theologie beweegt zich in een andere richting. De tendens is helemaal: terug naar de vleespotten van de negentiende eeuw. Terug naar de mens als religieus dier. Terug naar een theologie die het angstvallig vermijdt vanuit de openbaring te denken. Terug naar een theologie die zich ertoe beperkt op een wat verheven toon over de mens te spreken. We kunnen blaffen wat we willen, de karavaan trekt gewoon verder’. Aan het woord is de Zwitserse theoloog Karl Barth (1886 – 1968) in de net verschenen zinderende roman De vierde vrouw van Frans Willem Verbaas.
Frans Willem Verbaas heeft het gewaagd om in een tijd waarin Karl Barth wordt gezien als een soort ‘versleten tuinkabouter’ een roman te schrijven die ons wakker schudt. Karl Barth was iemand die het waagde met de Openbaring. Iets wat vandaag de dag nauwelijks meer gebeurt, teruggevallen als we zijn in de discussies van de negentiende eeuw. Als geen ander waagde Karl Barth het begrip Vrijheid in te brengen in theologisch discours en zo te komen tot een werkelijk liberale theologie.
Karl Barth wordt vandaag de dag vooral gezet in de hoek van de neo-orthodoxen. Als iemand die een soort restauratie pleegt om het gebouw van de orthodoxie overeind te houden. Voor velen is hij een beetje een brompot met een  massieve theologie waar geen speld tussen te krijgen is. Een ouderwetse betweter die meent het Woord Gods aan zijn zijde te hebben met nauwelijks of geen aandacht voor de menselijke kant van de zaak. Toch is het verrassende van deze roman dat deze Karl Barth gewoon een mens blijkt die worstelt met het ‘noodverband’ van de twee vrouwen met wie hij zijn leven deelt.
De roman bestaat uit twee delen. Een deel dat heel dicht blijft bij de Karl Barth die we kennen en een volstrekt fictief deel. We moeten daarvan niet teveel verklappen maar in het leven van Barth, die in deze roman de oudste bewoner van deze aardbol wordt, dringt zich ineens vanuit onverwachte hoek het thema op van de befristete Zeit. De menselijke, begrensde tijd als godsgeschenk in tegenstelling tot de onsterfelijkheid waarnaar de religieuze mens zo lijkt te verlangen. Dat de hele wonderlijke gang die Barth maakt in het boek moet uitlopen op een gesprek over de tijd, is een grote vondst van de auteur. Ik heb zelf eigenlijk altijd de tijdsleer van Karl Barth beschouwd als het kloppend hart van zijn theologie. Over de tijd wordt niet in abstracto gesproken, maar als het in de bijbel over de tijd gaat, gaat het altijd om de concreet menselijke tijd van dagen. Begrensde tijd dus. Met een begin en een einde. Dat is de tijd die God voor ons heeft. Het kwalitatief oneindige onderscheid tussen God en mens heeft misschien wel tot doel dat deze God alleen zo in staat is om zijn mensen tijd van leven te geven. ‘Alleen als God werkelijk God is, kan de mens werkelijk mens worden.’
Deze roman spreekt natuurlijk tot de verbeelding. En steeds dacht ik: wat zou ik Karl Barth laten doen als ik een roman over hem zou schrijven? Misschien zou ik hem nog wel eens een robbertje hebben laten vechten met Carel ter Linden. Of hem een biertje hebben laten drinken met Frans Breukelman. Ik zou hem nog wel eens willen horen over het nieuwe liedboek. Of over de huidige stand van de theologie, die niet zo heel veel verschilt van de theologie waar hij mee in discussie gaat. Want als het christendom iets is gebleven dan is het wel het ‘Rollator-Christendom’, zoals Barth het in deze roman noemt, met een ‘rollator-theologie’. We horen hem zeggen: ‘Ik waagde het als theoloog op eigen benen te gaan lopen, en dat deed ik door opnieuw de bijbel te gaan lezen. Mijn hernieuwde kennismaking met de bijbel resulteerde in het wegdoen van die rollator en het kiezen voor een vrije theologie.’
Ad van Nieuwpoort is voorzitter van De Nieuwe Bijbelschool.
Voor meer informatie over De vierde vrouw, klik hier.