‘God heeft mij geschapen om een bepaalde dienst voor Hem te verrichten; Hij heeft mij een werk opgedragen dat Hij niet aan een ander heeft opgedragen.(…) Op een of andere manier ben ik nodig voor zijn plannen, even nodig op mijn plaats als een Aartsengel in de zijne (…) ik ben een schakel in een keten, ik sta in betrekking met andere personen. Hij heeft mij niet voor niets geschapen. Ik zal goed doen, ik zal zijn werk doen (…).’

De samenleving verandert in hoog tempo. Wat gisteren nog zeker leek te zijn, is morgen al weer vergeten. Veel snel opeenvolgende en op elkaar ingrijpende veranderingen maken mensen onzeker. En misschien ook wel angstig. Waar gaat het naartoe? Van leiders wordt verwacht dat ze mensen richting geven en meer nog: vertrouwen dat het goed komt. In het onderwijs worden jonge mensen gevormd voor de samenleving van morgen. Zij zijn vormgevers van de toekomst. Waartoe worden zij gevormd? En hoe draag je bij aan de vorming van deze vormgevers als je niet weet hoe de toekomst eruit zal zien? Van schoolleiders wordt verwacht dat ze docenten en andere medewerkers richting geven (en ruimte!) om jonge mensen te vormen en ook vertrouwen dat het kan.

In de sociaal-politieke uitdagingen van het moment bevinden kerkleiders zich in het bekende conflict tussen traditie en transformatie. Het zal geen verrassing zijn dat in de kerk de focus meer op traditie ligt: het ‘business concept’ van de beweging is immers bepaald geen startup, maar is op unieke wijze gedurende tweeduizend jaar getoetst en beproefd.

Als je in missionaire publicaties de registers er op naslaat, vind je het trefwoord ‘macht’ of ‘power’ eigenlijk niet. Mijn rondgang langs min of meer recente missiologische studies liet me op dit punt met lege handen achter. Dat is een prikkelend gegeven.

Tijden van turbulentie en transitie vragen ook om stabiliteit van religieuze leiders. Als er naast het bestuderen van literatuur over leiderschap één moment is om vanuit een andere bron kennis en informatie op te doen over leiderschap dan is het wel de verkiezingst(r)ijd.

Leiderschap in de publieke ruimte van religieuze persoonlijkheden is natuurlijk van alle tijden. Soms is het opvallend, iconisch zelfs. Soms is het ook op heel onverwachte plekken te vinden. Dat laatste is het geval in vier ogenschijnlijk wat elitaire en vrome uitgaven van de Utrechtse pastoor Engelbertus Lagerwey (1880-1959), die van 1924-1945 pastoor van de Utrechtse Ste. Gertrudiskathedraal in de Oud-Katholieke Kerk van Nederland was.

De kerk in Nederland bevindt zich momenteel in een situatie van post-christendom. Een nieuwe context waar predikanten, pastors en voorgangers zich mee moeten (leren) verhouden. Hebben zij voldoende vaardigheden en handvatten? Een behoefteonderzoek met reacties van negen Nederlandse leiders uit verschillende kerkgenootschappen.

Leiderschap in onze tijd lijkt soms een onmogelijke opgave. In de publieke sector, in het bedrijfsleven en binnen religieuze organisaties weten leiders dat ze het niet uitsluitend van hun charisma moeten hebben. De meeste moderne leiderschapstheorieën en managementgoeroes benadrukken het belang van wederkerigheid. Leiderschap is het proces waarin leider en volgers elkaar beïnvloeden, en zeker niet (meer) het zo slim en efficiënt mogelijk manipuleren van je groep. En dat is ook een vruchtbaar perspectief op leiderschap.

Aan de hand van een stappenplan wordt het proces beschreven om een beleidsplan op te stellen. Hoogtepunten in dit proces zijn de twee contact-momenten met de gemeente.