De wetgever definieert het huwelijk niet.1 Wel stelt hij dat de wet het huwe-lijk alleen beschouwt in zijn burgerlijke betrekkingen, art. 1:30 lid 2 van het Burgerlijk Wetboek. Met een variant hierop stel ik dat de kerk de neiging heeft het huwelijk alleen in zijn kerkelijke betrekkingen te beschouwen. Op zowel het protestantse kerkrecht als het statelijke recht en op de verhouding tussen beide als het gaat over het huwelijk en andere relatievormen is deze bijdrage gericht.

Het prestigieuze Institut für Neutestamentliche Textforschung in Münster – hofleverancier van ons Griekse Nieuwe Testament – beschikt sinds enige tijd over een imposante database van bijna 6000 conjecturen op de Griekse tekst van het Nieuwe Testament.1 Een conjectuur is, simpel gezegd, een voorstel tot aanpassing van de grondtekst die niet door handschriften wordt onder-steund.

Waaruit put je troost als je geconfronteerd wordt met de angstaanjagende realiteit van terreur? Troost is van origine verwant aan trust, vertrouwen en vooral ‘grond van vertrouwen’. Waar ligt je houvast, je enige troost? Is dat alleen in de eschatologische hoop op een betere toekomst? Of is God ook direct bij de strijd tegen de terreur betrokken? Als Hij over alles regeert, is Hij misschien zelfs bij de terreur betrokken. Het besef van Gods voorzie-nigheid is voor christenen de eeuwen door een bron van troost geweest in de confrontatie met een onoverzichtelijke en chaotische kluwen van goed en kwaad.

Een essay kan veel losmaken, meer dan ik ervaren heb met boeken en artikelen die ik eerder publiceerde. Het onderwerp van de strijd tegen het kwaad en het verlangen naar veiligheid lééft. Allerlei jongerenverenigingen en clubs willen weten wat ze tegen terrorisme moeten doen. Leeskringen willen doorpraten over de vermeende angst voor buitenlanders en vluchtelingen. Pacifisten lieten weten dat zij vinden dat we juist elke strijd moeten afzweren. Bezorgde christenen kwamen vragen hoe ze een veiligheidsplan voor hun kerkgebouw moeten maken. Een islamistische studente politicologie kwam vertellen dat ook zij op deze manier vanuit haar religie de strijd tegen het kwaad probeert te strijden.

Het meest intrigerende aspect van De Graafs boek Heilige strijd is precies het aspect dat de titel heeft gehaald, namelijk ‘heilige strijd’.1 Waar haalt een terrorisme-expert in tijden van religieus gemotiveerd extremistisch geweld de euvele moed vandaan op te roepen tot een heilige strijd?

In een klimaat van seculariteit kunnen ook kerk en theologie de neiging heb-ben het publieke debat in seculiere termen te voeren. Haar eigen argumenten zouden immers alleen maar bruikbaar zijn voor de eigen achterban en daar-buiten geen zeggingskracht hebben. Het typisch religieuze zou daarmee een ingekeerde theologie gaan vormen, slechts gericht op hen die hiervan toch al overtuigd zijn. Maar moet de theologie geen zoutend zout zijn? En vanuit haar overtuigingen een boodschap voor de wereld hebben? Niet alleen als motiverende kracht, maar inhoudelijk met transformerende pretentie.

In Heilige strijd ontwikkelt Beatrice de Graaf een visie op het kwaad. Het seculiere denken kan daarmee slecht uit de voeten, omdat het probeert het kwaad te beheersen met beleidsmatige, bestuurlijke en wetenschappelijke taal, die het kwaad vooral buiten de orde plaatst als iets dat er niet hoort te zijn.

‘Verlangen naar veiligheid’ – een notie waar Beatrice de Graaf ons in haar boek Heilige strijd bij bepaalt – is misschien voor geen tijd zo kenmerkend als juist voor de onze. In deze tekst maakt De Graaf meer dan duidelijk hoe dominant de vraag naar garanties voor onze veiligheid in onze samenleving is geworden.

Kort na de val van de Sovjet-Unie begonnen twee Amerikaanse politicologen een analyse van de nieuw ontstane wereldorde met ‘a tale of two worlds’: een verhaal over twee werelden. ‘One part is zones of peace, wealth, and democracy. The other part is zones of turmoil, war, and development.’1 Deze stelling was polemisch bedoeld: de auteurs wilden een tegenwicht bieden aan het wijdverbreide gevoel, kort na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, dat chaos het wereldtoneel regeerde.