Welke rol speelt het Avondmaal in de Nederlands-lutherse traditie?[1] In dit artikel zal ik de lezer meenemen naar momenten in de geschiedenis van de lutheranen in de Lage Landen[2] waarop het Avondmaal een rol speelde. Het gaat hierbij om enkele voorbeelden uit de geschiedenis, zonder volledigheid na te streven. Langs deze weg wordt duidelijk welke aspecten voor de lutheranen in Nederland rondom het Heilig Avondmaal van belang waren en zijn.

In de late Middeleeuwen was de kerk van Rome meer dan ooit een sacra-mentskerk geworden. De bediening van de sacramenten, in het bijzonder het veelvuldig opdragen van de mis, was de centrale spil waar het kerkelijk leven om draaide.

In dit artikel wil ik in grote lijnen de geschiedenis van de tafelgemeenschap in de Vroege Kerk natrekken. Het woord ‘tafelgemeenschap’ duidt daarbij niet zozeer direct op de concrete groep mensen, als wel op de betekenis van het aanzitten aan de maaltijd van de Heer voor de deelnemers.

Al decennia lang pleiten met name academische protestantse theologen, maar in mindere mate ook predikanten in lokale gemeenten, ervoor de vie-ring van het avondmaal in de christelijke gemeente een belangrijkere plaats te geven. Een voortrekkersrol daarin vervulde de zogenaamde Liturgische Beweging. Als Gerardus van der Leeuw in 1949 zijn Sacramentstheologie het licht doet zien, spreekt hij om verschillende redenen van een geschikt moment om met een sacramentstheologie te komen.

De Kerk is altijd een zingende kerk geweest. Uit beschrijvingen komt een beeld naar voren van diensten waarin het zingen een belangrijk onderdeel vormt, al lopen de gebruiken flink uiteen. Elk vogeltje zong zoals het gebekt was. Ook de behoefte bijbelse teksten vanuit een eigen perspectief te bezien en te bezingen is van alle tijden. De creativiteit en de vrijheid waarmee de middeleeuwse makers van liturgische gezangen de Bijbel en andere bronnen gebruikten, staat echter in contrast met de wijze waarop in de huidige kerk vertalingen en nieuwe gezangen worden beoordeeld en gecensureerd. Over de actualiteit van het gregoriaans en de gezongen mis, waarin psalmen de hoofdmoot vormen.

In de zomer is er in Burgas een overvloed aan eten en drinken. Langs de boulevard en in de winkelstraat is het een aaneenschakeling van terrasjes en eettentjes. Het park staat vol ijskraampjes en de supermarkten draaien overuren. Zelfs de vele straatkatten hebben overgewicht.

Op Kerstavond 2018 deed ik onderzoek naar het begrip van Avondmaal in een gemeente van de Protestants Christelijke Batak Kerk (HKBP) in Jakarta. Er waren ongeveer duizend personen aanwezig voor de kerstviering, maar aan het Avondmaal, dat na de dienst wordt gehouden, namen maar tweehonderd mensen deel.

De betekenis van ons liturgische avondmaal zou je ook kunnen bezien vanuit ‘de gewone, dagelijkse maaltijd’. Ze verschillen én ze lijken op elkaar. Ze beïnvloeden en kleuren elkaar. Ze kunnen dan niet meer buiten elkaar…

Een wekelijkse maaltijdviering De calvinistische, dat is ‘gereformeerde’, kerken zouden een geheel ander beeld vertoond hebben als zij Calvijn gevolgd waren in zijn opvattingen over kerk en maaltijd. Immers: het […]