In de 16e eeuw wordt in woord én beeld het discours over de vrijheid van godsdienst gevoerd. De tegenstelling tussen goed en kwaad, waarheid en leugen daagde kunstenaars uit om op intellectuele en creatieve wijze verdraagzaamheid en tolerantie uit te beelden en de tegenstellingen tussen godsdiensten te benadrukken. Twee allegorische prenten tonen het humanistische gedachtegoed: Waarheid zit naast Leugen en Triomf van de Waarheid.

Bomen stralen kracht uit. Met hun takken reiken ze tot in de hemel, stevig geworteld in de aarde. Vaak gaat een boom vele generaties mee. Overovergrootvader heeft er nog met zijn pijp in de schaduw gezeten. Kinderen hebben er hun hutten in gebouwd of geschommeld aan de dikke takken. Het is dan ook niet verwonderlijk dat bomen in de Bijbel volop aanwezig zijn. Soms als decor, maar vaker als betekenisvol beeld.

Gisteravond was ik op een introductieavond voor nieuwe raadsleden, met als thema ‘integriteit’. We behandelden enkele veel voorkomende dilemma’s voor raadsleden, zoals (schijn van) belangenverstrengeling en omgaan met vertrouwelijke stukken, het wel of niet aannemen van geschenken, &c. Aan het eind bespraken we een hypothetische MeToo-casus: stel je voor dat een medewerkster van de griffie jou vertelt dat ze lastig gevallen wordt door een raadslid.

Het begint al met de eerste zin uit het eerste bijbelboek Genesis: ‘Toen God begon met scheppen, was de aarde woest en doods.’ ‘Woest en doods’ is in het Hebreeuws tohoe wavohoe. Spreek dat hardop uit, en met een beetje fantasie hoor je de gure wind over de verlaten vlaktes loeien.

We leven in donkere tijden. De wereld wordt steeds donkerder. Alles lijkt buiten proporties, verloren, alles valt uit elkaar. Is er voor iedereen een plek onder de zon? Cláudio Carvalhães breekt een lans voor ‘theopoëzie’ die juist ontstaat ‘in de nacht’ en ingezet wordt als een strijdbaar lied van liturgie: om God te vinden in een wereld van ‘afgedankten’.

Het is 1961, ergens in centraal Chili. De Duitse Wehrmacht-soldaat Paul Schäfer richt in de paradijselijke heuvels een leefgemeenschap op met de prachtige naam Sociedad Benefactora y Educacional Dignidad. In de jaren die volgen groeit Colonia Dignidad uit tot een nederzetting van driehonderd mensen, met twee landingsbanen, een school, een ziekenhuis, een restaurant en een energiecentrale. De bevolking bestaat overwegend uit Duitse immigranten en de voertaal is dan ook Duits. Paul is de ‘man van God’: naast oprichter is hij de religieuze leider van de gemeenschap.

Jezus is moe. Iedereen wil iets van hem. Voortdurend moet hij in discussie met geloofsgenoten.

Provocatief pastoraat is een uitdagende en humoristische manier van werken met mensen op grond van het geloof. ‘Op grond van het geloof’ veronderstelt een theologie. Elke theologie kent een mensbeeld, een Godsbeeld en een wereldbeeld. De volgende provocatieve interventies zijn gebaseerd op een keihard wereldbeeld: alles draait om macht; om invloed hebben op wat er gebeurt.

Recensie van: Joyce Rondaij, Primo Levi na God. Verhalen van een nieuwe Bijbel. Verbum, Almere, 2021.