Voordat ik ‘Calvinism. A Very Short Introduction’ van Jon Balserak las, dacht ik dat onze Nederlandse gereformeerde traditie een bijzonderheid was die nergens elders te vinden was. Hooguit kwam het op enkele plekken voor in de VS, Canada of Zuid-Afrika, daar gebracht door Nederlandse immigranten uit de laatste eeuwen. De vragen van de traditie waarin ik opgroeide leken nergens elders voor te komen.

‘Miserere mei,’ zo begint psalm 51 in het Latijn. Deze boetepsalm is in de christelijke traditie nauw verbonden met Aswoensdag. Gregorio Allegri (1582–1652) schreef een beroemd geworden toonzetting van deze psalm, met de legendarische ‘hoge c’, voor de viering in de Sixtijnse Kapel in Rome. In protestantse gemeentes in Nederland is het houden van een kerkdienst op Aswoensdag de laatste decennia in opkomst.

Wat kunnen de gevestigde kerken leren van de aantrekkingskracht van evangelische kerken? En hoe ziet de toekomst van de kerk eruit? Deze vragen worden mij regelmatig gesteld als ik een lezing houd voor predikanten over trends en ontwikkelingen binnen evangelische en charismatische kerken. De groei van nieuwe evangelische kerken zoals die van Mozaïek roept verschillende reacties op: verwondering, verbazing, maar ook frustratie.

Hoe verhouden we ons als kerk tot de dertigers die geen ambitie hebben om een trouw kerklid te worden? Die vraag houdt de Protestantse Kerk bezig. Het boek van Rutger Bregman, ‘De meeste mensen deugen,’ geeft raakvlakken waarover kerk en dertigers in gesprek kunnen gaan.

In een gemeente kunnen scheidslijnen zichtbaar worden tussen verschillende sociale milieus. Afgelopen zomer gebeurde dat bijvoorbeeld toen langs de randen van de wegen vlaggen op de kop kwamen te hangen, en een deel van de gemeenteleden met de trekker de weg op ging. Zo kan er ook een wens ontstaan om een uitspraak van de kerk; een keuze voor het één of ander. Maar wordt daarmee recht gedaan aan de verschlilende sociale milieus die zich ook in een kerk bevinden; en aan hoe die samen één kerk vormen?

Is het een vorm van beroepsdeformatie dat je als predikant, bezig met een preek, een andermans preek van 400 jaar geleden leest? Ik was een verwijzing naar de betreffende oude preek wel eerder tegen gekomen en wist zelfs de naam van de predikant: Lancelot Andrewes. Maar de preek had ik nog nooit gelezen en ik had me ook niet gerealiseerd dat Andrewes ten nauwste betrokken was geweest bij de King James vertaling. Nu wilde ik iets controleren. Wat had T.S. Eliot in een van zijn mooiste religieuze gedichten, ‘The Journey of the Magi,’ precies overgenomen van die preek?

Het aanbod aan goede raad is ruim en, soms, subtiel. Sommigen strooien er kwistig mee rond. Gevraagd of ongevraagd. Al dan niet tegen vergoeding. Anderen gaan er spaarzaam mee om. Zij worden wel verzocht advies te geven. Het ontbreekt hen evenmin aan inzichten. Toch kiezen ze voor terughoudendheid. Ook aan de vraagzijde heb je verschillende houdingen. Een aantal mensen lijkt steeds en overal op zoek naar goede raad. Omgekeerd heb je mensen die hun boontjes liever zelf doppen. Zij verlangen geen inmenging van anderen in hun binnentuin.

Je kent ze wel van die ontluisterende berichten op nos.nl dat iemand al 10 jaar dood achter diens voordeur ligt zonder daadwerkelijk gemist te worden. De buren hadden inderdaad al een tijdje niks meer vernomen, lees je vervolgens. Ergens zijn dit soort berichten de ‘kanarie in de kolenmijn’ van onze samenleving. Collectieve eenzaamheid. De coronajaren hebben de problematiek indringend onder de aandacht gebracht.

Kerstmis is eigenlijk niet op 25 december, het bijbels nieuwjaar is eigenlijk in maart óf september, en op 6 januari gaat het meer om Jezus’ verschijning dan om de wijzen uit het Oosten. Maar ach, wat geeft het? We maken er een mooie tijd van.