Waar zijn we bang voor?

Angst vormt één van de voornaamste belemmeringen is om open te zijn. We lopen immers liever weg van angst, of van datgene wat ons angst bezorgt, wat het ook is. Trouwens: je openstellen kan op zich al een bron van angst zijn. Want wie weet wat er op je afkomt, als je je openstelt.

Het wrange is, dat de neiging om weg te lopen voor die angst (de neiging om te vluchten) volkomen haaks staat op de oplossing. Dat geldt in ieder geval voor irreële, overdreven of ziekelijke angst. Immers: wie zo’n angst wil overwinnen, zal die angst moeten aangaan en doorstaan. We kunnen kort of lang praten over hoe therapie tegen angst werkt. Het geldt zonder therapie in het leven van alledag evenzeer: angst zul je moeten aangaan om die te overwinnen. Natuurlijk, stapje voor stapje, maar hoe dan ook. Of dus toch in termen van het thema van deze editie van Open Deur: je openstellen.

De grip kwijt

Volgens sommige analisten is er sprake van een angstcrisis. Waarom? De voorbije jaren zijn ons rampen overkomen op een schaal die we niet voor mogelijk hadden gehouden. Denk aan de coronapandemie. We waren niet voorbereid met alle gevolgen van dien.

Er ligt een stapel problemen op ons (politieke) bord die ons op z’n minst onzeker maken. Te lang, te veel onzekerheid ondermijnt het vertrouwen en wakkert angst aan, angst voor de toekomst. Huizen, werk, klimaat, veiligheid; we kunnen het rijtje ondertussen wel (angstig) dromen.

Kennelijk zijn we ons aan de late kant bewust geworden van het feit dat de hooggeprezen en altijd weer veelbelovende voortuitgang niet alleen zegenrijk, maar ook schadelijk is. En zo hebben we met z’n allen, de een meer dan de ander, het gevoel dat er krachten spelen die onze macht te boven gaan en dat we de grip kwijt zijn. De politiek weerspiegelt een probleem dat het onze is.

Een groter geheel geeft betekenis

Wellicht waren we dan toch te individualistisch bezig. Natuurlijk, die knellende banden van machthebbende instituties, neem alleen de kerk al, dat werden we op enig moment zat. We kunnen echt wel zelf nadenken. Maar alles heeft z’n prijs. Klopt het dat we proberen onze (ver)houding tot het grotere ecologische geheel proberen te herzien? Van bezitters, machthebbers, naar ‘onderdeel te zijn van’? Zo’n transitie is als elke transitie, klein of groot, eng: weten wat je hebt en niet weten wat ervoor terugkomt. Liever niet, denkt of zegt menigeen dan. Angst voor verandering heet dat. De oude benadering heeft z’n beste tijd gehad; toch? Maar dat is niet alles.

Richting een andere dynamiek

Een nieuwe verhouding betekent ook een andere dynamiek. Hoe die eruitziet? Ja, als we dat van tevoren konden plannen, weten, organiseren, zoals we gewend zijn (of inmiddels waren?), zou het een stuk makkelijker zijn. Zo werkt het blijkbaar niet. Het is een waagstuk; het woord alleen al! En dan nog wat: welke richting gaat het dan uit? Voorheen hadden we daar de grote verhalen voor. Die gaven de richting aan: is het hier niet, dan is het daar wel. Vervolgens zeiden we: ik heb mijn verhaal, jij hebt jouw verhaal, en daar laten we elkaar vooral en graag vrij in. We konden het ons ook veroorloven, we hadden de macht, de wetenschap, het geld. Het verlies van richting of zin bezorgt ons nu veel kopzorg. De ggz schijnt er veel last van te hebben.

Veel met elkaar praten: dat lijkt me even noodzakelijk als bevrijdend om ons weer open te kunnen stellen, niet gehinderd door al te veel angst.

---