Wat levert openheid op?

Openheid is een bewuste keus; misschien wel de belangrijkste in een mensenleven. In de vertrouwde omgeving van de wereld om je heen lijkt openheid bijna vanzelf te gaan. Tenminste, als je bereid bent anderen te leren kennen, naar anderen te luisteren, en met anderen van gedachten te wisselen.

Ook in de vertrouwde omgeving is openheid altijd een proces; een ontmoeting tussen twee mensen die begint met twee dingen: herkenning van gemeenschappelijkheid, en érkenning van de gelijkwaardigheid van het anders-zijn van de ander.  

Herkenning

Heel lang was gemeenschappelijkheid zoiets als een identiteit, onderdeel van een confessionele en/of politieke zuil die, binnen de landsgrenzen, onderscheidend was. Openheid bleef daarbinnen vaak beperkt tot de eigen groep. Openheid naar anderen buiten die groep werd niet direct aangemoedigd. ‘Twee geloven op één kussen, daar slaapt de duivel tussen.’ De ander werd hooguit getolereerd, de verzuilde samenleving geaccepteerd.

Nieuwe anderen

Met het wegvallen van die traditionele scheidslijnen, en het min of meer gelijktijdige proces van mondialisering werd de wereld opener. De ooit verre ander kwam steeds dichterbij. De nieuwe openheid leek grenzen te doorbreken, maar betekende niet onmiddellijk een open relatie met de nieuwe anderen, want: gastarbeider, allochtoon, migrant, asielzoeker.

Nieuwe anderen werden, hoe dichtbij ook, op afstand gehouden, met taal- en cultuurverschillen als excuus. Van hen werd juist wel openheid verwacht, bereidheid zich aan te passen.

Maar openheid is per definitie tweezijdig, gebaseerd op gemeenschappelijk-heid en gelijkwaardigheid. Daarom is openheid altijd dialoog (‘samenspraak’), gesprek, ontmoeting van twee of meer mensen.

Belangstelling

Omdat openheid een bewuste keus is, begint alles met nieuwsgierigheid naar wie de ander is en belangstelling voor wat de ander bezighoudt.

Denk aan nieuwsgierige openheid om kennis te maken met geloofsgenoten van heinde en ver, in internationale kerken en migrantenkerken. Je kunt met elkaar in gesprek gaan, niet alleen tijdens een maaltijd of een korenfestival, maar werkelijk samen.

In een wereld waarin het ‘eigen volk eerst’ steeds luider klinkt, is het de eenheid in Christus die, over de grenzen van taal en cultuur heen, kerken met elkaar verbindt in wederzijdse herkenning en erkenning. Zo geeft Samen Kerk in Nederland (SKIN) al meer dan dertig jaar gestalte aan het kerk-zijn in Nederland.

Slavernijverleden

Denk ook aan nieuwsgierige openheid naar hoe anderen ons gemeenschappelijk nationaal en koloniaal verleden beleven. Bijvoorbeeld door deel te nemen aan een Ketikoti Tafel: een initiatief waarbij ‘persoonlijke ervaringen, herinneringen en gevoelens worden uitgewisseld tijdens een rituele maaltijd’. Met elkaar wordt stilgestaan bij de gevolgen van het Nederlandse slavernijverleden. Met Ketikoti (‘de ketenen verbroken’) wordt jaarlijks op 1 juli de afschaffing van de slavernij in Suriname herdacht en gevierd. Openheid betekent hier samen werken aan een nieuwe traditie, door wederzijdse compassie en empathie.

Het geloof van de ander

Denk tenslotte aan nieuwsgierige openheid naar de andersgelovige ander. Juist in dit land waarvan de meerderheid van de bevolking zich niet (meer) tot een kerkelijke gezindte rekent, is openheid voor het geloof van de ander van levensbelang. Dit is een eerste stap naar gemeenschappelijkheid en gelijkwaardigheid. Door een luisterend oor te hebben voor de betekenis van al dan niet vertrouwde religieuze feesten en tradities. Door een bezoek te brengen aan een kerk of een synagoge, een moskee of een mandir (hindoestaanse tempel). Door een feestelijk kaartje te versturen met het lichtjesfeest Divali, of aan te zitten aan een iftarmaaltijd tijdens de ramadan.

Nieuwsgierige openheid is het begin van een ontmoeting, een gesprek, een dialoog, op de weg van herkenning van gemeenschappelijkheid en erkenning van gelijkwaardigheid.