Op zoek naar wijsheid in je leven

“Wat is wijsheid?“ vragen we ons af wanneer we in dubio staan. In dit artikel beschrijft Neely Kok verschillende momenten waarin zij wijsheid heeft ervaren bij anderen: op reizen die ze ooit maakte, tijdens geestelijke begeleidingen en ook in boeken die ze erbij pakt omdat ze richting bieden. Neely nodigt de lezer uit om zelf op zoek te gaan naar wijsheid die hij of zij in het leven ervaren heeft.

In Jordanië reisde ik met een gids die Achmed heette. Hij was een gemoedelijke man die met veel plezier en liefde zoon, echtgenoot, vader en grootvader was. Daar had hij al het een en ander over verteld tijdens onze reis. En natuurlijk had hij daarbij de foto’s van zijn familie laten zien, die hij bij zich droeg in zijn portefeuille. Toen we een keer naast elkaar liepen door het hete zand van de woestijn vroeg ik: “Vind je dat je een goed leven hebt?” Hij antwoordde: “Wees tevreden met wat je hebt, streef niet naar boven. Want de minister wil premier worden, de premier koning en de koning wil keizer worden. Zet geen geld op een bank in Zwitserland om het te vermeerderen, maar leef nu met wat je hebt en met wie je lief is.”

Wat vind je van het antwoord van Achmed? Waar of wanneer ervaar jij het steeds streven naar meer? Hoe belangrijk is voor jou het leven met wie je lief is?

In Noord-India zag ik vanuit mijn tentje een goeroe zitten bij een beeld van een hindoe godheid. Hij bleek in een klein optrekje ernaast te wonen. Ik was benieuwd en ging bij hem op bezoek. We raakten in gesprek en ik vertelde waar ik vandaan kwam, wat ik hier in India deed. Ik merkte dat hij goed luisterde en begreep wat ik vertelde. Hij liet een brief zien die een Nederlandse vrouw aan hem geschreven had en bood me thee en koek aan. Toen het duidelijk werd dat ik christen was sloeg hij een kruis. Ik wees naar de hindoe godheid en naar hem en boog. We vonden allebei dat de weg die de ander ging goed was. Maar het vreemde was dat het mij pas na een tijdje opviel: hij communiceerde heel goed maar hij sprak niet. Toch hadden we een bijzonder contact. Of was het misschien juist doordat hij niet sprak dat we zo’n bijzonder contact hadden? Ik heb deze ontmoeting ervaren als twee zielen die elkaar zeer liefdevol en warm ontmoetten! Ik had wel eens gelezen over goeroes die besloten hadden niet meer te spreken, maar iemand ontmoeten die zo leefde was echt een openbaring. De dag erna hoorde ik in het dorp dat hij al drie jaar niet meer sprak. Deze ontmoeting is mij altijd bijgebleven.

Waar zit voor jou wijsheid in dit verhaal? Heb jij wel eens iemand ontmoet – op reis of gewoon in het dagelijks leven – waar je een zielsverbondenheid mee voelde?

Een reis door Japan heeft verdieping gebracht op verschillende terreinen die voor mij met wijsheid te maken hebben. Met één reis word je geen kenner van Japan en er zal ook best wat op het land af te dingen zijn, maar het heeft mij wel geïnspireerd om me iets meer te verdiepen in de Japanse manier van denken. Het leven in Japan en de manier waarop het land is ingericht, met veel ruimte voor de natuur, die als heilig wordt ervaren, is zo anders dan in de Westerse wereld. Al zijn er de laatste jaren zeker wel visies uit Japan onze Westerse wereld komen verrijken. Marie Kondo leert je hoe je je huis kunt opruimen. En toen ik de eenvoud van de huizen in Japan ervoer was ik daar gelijk verliefd op. Eenmaal thuis bleek dat ideaal voor mij zeker niet haalbaar, maar dat doet niet af aan de schoonheid van zo’n prachtig kaal huis met een simpele mat om op te slapen. Ikigai leert hoe je een zinvol en vreugdevol bestaan opbouwt. De vraag naar wat jouw passie is en het doel dat je in je leven stelt is de moeite van het onderzoeken waard. Wabi-Sabi vind ik een mooie en interessante manier van kijken. Het gaat uit van de schoonheid van imperfectie. Daar kunnen we met de huidige trend van juist zo perfect mogelijk proberen te zijn zeker wat van leren. De kunstvorm van wabi-sabi is een schoonheid die mij raakt; bijvoorbeeld een bord of een vaas die kapot is wordt weer aan elkaar gezet, maar de breuklijn wordt verguld. Het leert me dat wat verloren ging nooit meer terugkomt, maar dat je juist door de breuk verrijkt zou kunnen worden.

Een alledaagse ervaring op reis was dat er in de bus en de trein niet gepraat wordt; wat een rust geeft dat! En tijdens de wandeltocht over de Kumano Kodo werd ik getroffen door de ongerepte natuur, de watervallen en de bemoste bossen waar overal Boeddhabeelden staan. Onderweg lagen de tempels waar pelgrims hun gebeden zeggen, de wierrook branden en met prachtige tekens en stempels hun boekje laten vullen. Je merkt als je door Japan reist dat er diepe respect is voor eenvoud, rust en harmonie. Dit zijn waarden die verweven zijn in de manier waarop Japanners leven. Overal kun je daarvan de uitingen ervaren. Van de architectuur en kunst tot hun dagelijkse rituelen zoals bijvoorbeeld in het eten en het baden in de onsen (vulkanische waterbronnen). In de zen tuinen ervaar je kalmte en leegte. Bij een theeceremonie gaat het om de precisie. Bij poëzie om de eenvoud van bijvoorbeeld haiku (5, 7, 5 lettergrepen). Al deze elementen weerspiegelen een levensfilosofie die gericht is op balans en innerlijke rust. Ik ervaar in die manier van leven ook veel wijsheid, die mijn leven kan verrijken.

Spreekt de Japanse manier van leven of onderdelen daarvan je aan of niet? Waarom wel en waarom niet? Welke wijsheid haal jij daar zelf uit die je zou kunnen of willen toepassen in je leven? Wat roept stilte bij je op of de ruimte en rust van een zentuin? De schoonheid van het niet perfecte, wabi-sabi, kan dat je inspireren om mogelijk anders te kijken naar gebrokenheid?

Als ik aan Japan denk dan spelen ook altijd de gedichten van Toyo Shibata mee. Op 92-jarige leeftijd moest zij stoppen met haar grote hobby klassieke dans en haar werd geadviseerd om gedichten te gaan schijven. Dat had zij nooit gedaan, maar zij begon met potlood en vlakgom. Haar gedichten zijn diepgaand en tegelijk eenvoudig. In januari 2013 overleed zij in Japan, 101 jaar oud.

Lees onderstaand gedicht en probeer te formuleren waar Toyo Shibata’s wijsheid aan te wijzen is.

Aan mijn dokters

Noem me
geen
omaatje
Stel me
geen domme vragen als
‘Welke dag is het vandaag? of
‘hoeveel is 9+9?’

‘Mevrouw Shibata
houdt u van
de gedichten van Saijo Yaso?’
‘Wat denkt u van
het kabinet Koizumi?’
Dat zijn vragen
die me blij maken

In een moeilijke periode van mijn leven had ik behoefte aan begeleiding. Niet zozeer van een psycholoog of een psychotherapeut, wel van iemand met wie ik zou kunnen praten over mijn ziel en wat daarin omging. Ik trof een bescheiden leidsvrouw die mij met grote wijsheid bij de hand nam en mij zeer geholpen heeft. Aan het begin van ieder gesprek stak zij een kaars aan en waren wij even stil. Daarna mocht ik vertellen wat er zoal aan vragen, moeiten en zorgen in mij omgingen. Zij reikte beelden aan bij mijn verhalen. Soms kwamen die uit kinderboeken, illustraties die precies raak waren op dat moment bij dat verhaal. En ze reikte mij woorden aan uit de Bijbel, verhalen die diepgang en uitdrukking gaven aan dat stukje levensverhaal dat ik verwoord had. Ik herinner me dat ik vertelde over een moeizame relatie, die ik uiteindelijk met liefde toch had volgehouden. Tot slot zei ik met een zucht: “Ik heb het volbracht…” Waarop zij zei: “Dat is wel een woord van Jezus aan het kruis.” Precies de diepte die met deze woorden openging was voor mij de wijsheid die mij verder hielp om richting te geven aan deze ervaringen in mijn leven.

Heb je ervaring met zo’n manier van gesprek als in deze begeleiding beschreven staat? Wat deed dat met je? Heb je het ervaren als richting gevend of wellicht anders? Ben je van zo’n gesprek zelf wijzer van geworden? Wat moet iemand in huis hebben wil jij hem of haar wijs noemen? Waar vind jij wijsheid? In boeken, in gesprekken, op internet, in kerk of tempel, in ontmoetingen?

Het waren niet alleen menselijke contacten waaraan ik wijsheid opdeed. Al heel lang staat bij mij in de boekenkast het boek Elke morgen nieuw. Inleiding tot de Joodse gedachtewereld aan de hand van het Achttiengebed. En het staat zeker niet alleen in de kast, ik haal het er ook heel regelmatig uit omdat het zoveel wijsheid over de Joodse traditie te bieden heeft. Het geeft de tekst van een lang gebed in achttien onderdelen (het blijken er 19 te zijn, maar dat voert hier te ver), dat elke dag drie maal door gelovige Joden gebeden wordt. Het boek begint met te zeggen dat bidden niet de behoefte van de mens is, maar het verlangen van God. En citeert met instemming Heschel: ‘Er is iets dat veel groter is dan mijn verlangen om te bidden en dat is Gods verlangen dat ik bid. Er is iets dat veel groter is dan mijn verlangen om te geloven en dat is Gods verlangen dat ik geloof. Hoe lachwekkend is het om te bidden, tenzij het Gods wil is dat ik bid.’ Alleen al van zo’n introductie word ik blij. De Eeuwige verlangt naar mijn gebed, zou ik dan aan dat wonderlijke en prachtige verlangen geen gehoor geven? Alle achttien gebeden bestaan uit teksten uit het Oude Testament. Ik licht hier slechts één van de gebeden uit het totaal van achttien toe, namelijk het elfde gebed. Dat gaat over het belang van goede rechtspraak; een gebed dat ik altijd van groot belang heb gevonden omdat zonder onafhankelijke en goede rechtspraak een land, een volk, verloren gaat.

Doe terugkeren onze rechters als eertijds en onze raadgevers als in het begin, en laat smart en zuchten van ons wijken. Wees Koning over ons, Gij Heere, Gij alleen, in verbondenheid en erbarmen, en doe gerechtigheid met ons in het recht. Gezegend Gij, Heere, Koning, Die liefheeft gerechtigheid en recht.

Het gaat hier om herstel van rechtvaardige rechtspraak. Wat houdt dat in? Dat kunnen we lezen in Jesaja 1: 21-26, waar staat wat er gebeurt als er géén rechtvaardige rechtspraak meer is. Dan is zilver niets meer waard, wijn wordt aangelengd met water, wereldleiders zijn diefjesmaten, iedereen neemt steekpenningen aan en wees en weduwe (de zwakken in de samenleving) vinden geen gehoor. Elke rechter die niet goed rechtspreekt maakt Gods aanwezigheid in de samenleving onzichtbaar, is het oordeel. Want fundamenteel voor eerlijke rechtspraak is: ‘There is a living God who cares’ (Heschel).

Hoe belangrijk is eerlijke en rechtvaardige rechtspraak voor jou? Is de inhoud van dit gebed van belang in onze samenleving? Is er in Nederland altijd sprake van eerlijke en rechtvaardige rechtspraak? Wat vind je van de uitspraak dat er een levende God is die zich erom bekommert dat er recht wordt gedaan? Kun je je voorstellen te bidden voor rechters, recht en gerechtigheid? Uit welk boek haal jij zelf wijsheid?