Wendell Berry: meer dan groot schrijver

Op 5 augustus van dit jaar zal Wendell Berry bij leven en welzijn 90 jaar worden. In Amerika zal daar ruim bij stil worden gestaan. Daar geldt hij als een van ’s lands grootste nationale schrijvers. Piet van Die vraagt aandacht voor deze boer, dichter, schrijver en milieuactivist.

Als Wendell Berry bij ons al bekend is, dan bij hen die zich inzetten voor duurzaamheid. Berry schreef namelijk talloze essays over de ecologische crisis. Zijn belangrijkste essaybundel The Unsettling of America (de ontwrichting van Amerika) vond ook hier lezers. Hij keert zich in dit boek tegen de vervuiling en uitputting van de grond door de industrialisatie in het algemeen en de landbouw in het bijzonder.

Hij weet waarover hij spreekt. Berry werd namelijk ook boer, in zijn geboortestreek in Kentucky. Hij gaf er een glansrijke carrière als hoogleraar Engelse literatuur voor op. Maar Berry werd een eigenzinnige boer. Zo ploegde hij met paarden. Hij deed zijn werk met grote eerbied voor de natuur. En neem dat woord ‘eerbied’ maar even letterlijk.

Want het landschap is zijn sacrament. Hij ontmoet er God. Al gaat hij ook wel naar de kerk. Maar vaak alleen als het slecht weer is, want bij goed weer wandelt hij. Pelgrim op een paar vierkante kilometer. Lokale gemeenschappen Berry keert zich al sinds de jaren zestig tegen schaalvergroting in de landbouw.

In zijn ogen is het een tak van het industrieel fundamentalisme dat de natuur en lokale gemeenschappen verwoest – een vorm van geweld. Berry is ook pacifist.

Het landschap is zijn sacrament

Denk nu niet dat hij de milieu- en vredesbeweging kritiekloos steunt. Zijn bezwaar is dat zij onvoldoende de waarde zien van de lokale gemeenschappen en van ‘nabuurschap’. Dat ‘kleine’ leven zouden we moeten beschermen. Want daar, in dat kleine leven, vallen de echte beslissingen, ook wat ecologie en vrede betreft. ‘Praktiseer wat je preekt’ is zijn devies. In zijn ogen kan dat alleen in kleine gemeenschappen met kleine boerderijen waar mensen naar elkaar omzien en grotendeels zelfvoorzienend leven.

Dwaze boer

Tegelijk heeft deze boer een heel oeuvre aan literair werk bij elkaar geschreven. Zijn essays, romans en verhalen zijn inmiddels gebundeld in vier dikke delen van de prestigieuze serie van de Library of America; een ongekende omvang in deze reeks. Daarnaast is Berry ook nog eens succesvol dichter. Zijn Collected Poems beslaan bijna vierhonderd pagina’s.

Een aparte tak aan de boom van zijn poëzie vormen de Sabbath Poems: de gedichten waarvoor hij de inspiratie vond tijdens de genoemde zondagse wandelingen. Ter gelegenheid van zijn 90ste verjaardag zal er een aangevulde uitgave worden uitgebracht.

In heel zijn poëtisch werk liggen ook de zogenaamde Mad Farmer-gedichten verspreid. Hij neemt er zichzelf mee op de hak. Maar tegelijk laten ze zien hoe eigenzinnig en tegendraads hij is.

Het wordt tijd dat er Nederlandse vertalingen van zijn werk komen. Zijn werk is er urgent genoeg voor.