Blinde vlek

Het water staat ons aan de lippen. Dat wast al het water van de zee niet af. En toch laten we Gods water over Gods akker lopen… Inderdaad, u begrijpt het al, het gaat over onze natuur. Beter gezegd, over de ecologische crisis die we over onszelf afgeroepen hebben. En meer bijzonder gaat het over water: bron van leven, maar tevens afvoerkanaal van gif, plastic en ander vuil waar we vanaf willen. Met water als thema dienen we een bijzonder belang in het nadenken over de ecocrisis. Nederland is met water verbonden. Dat is te merken aan onze taal. Het Nederlands kent naast de drie spreekwoorden waarmee ik zojuist startte tenminste nog 58 andere zegswijzen waarin water voorkomt.

Meer dan zeventig procent van onze aarde bestaat uit water en daarmee is het vanzelfsprekend; zelfs zo dat de oproep om zorg te dragen voor ons water niet zomaar serieus genomen wordt – en dat wellicht zowel in welvarende landen waar het water drinkbaar uit de kraan komt als in ontwikkelingslanden waar de overmacht van vervuiling zo’n verantwoordelijkheid evenzeer irrelevant maakt. Hoe dus hier niet alleen het midden te vinden, maar ook een ‘sense of urgency’ te ontwikkelen die het wereldwijde kwaliteitsbeheer van water ten goede komt?

De oplossingen worden vaak technisch gevonden, zij het in normen en procedures van waterbeheer of slimme technologie van waterzuivering. Hoe belangrijk dat ook is, het kan de morele kant van waterbeheer instrumentaliseren. Dat er ook een spirituele kant aan water zit, is wellicht al helemaal een blinde vlek. In tal van religies heeft water een zuiverende symbolische betekenis en een reinigende rituele functie. Het meest ontroerende moment in de rooms-katholieke uitvaartliturgie vind ik de absoute, het ritueel waarmee de kist met daarin de overledene met water wordt besprenkeld en waarmee een afscheidszegen wordt uitgedrukt (absoute komt van absolvere: losmaken of bevrijden). Hoe haaks staat dat op de onverschilligheid waarmee we zo vaak water gebruiken!

Daarom leek het ons goed om hoogleraar missiologie Frans Wijsen te vragen als gastredacteur en de vele aspecten van religie en water bijeen te brengen in een Handelingen-editie met bijdragen door diverse auteurs. Neem en lees. Dat dit een alleszins actueel thema is staat als een paal boven water.