De bevrijdende, bewustzijnsverruimende boodschap van 'Het Christus mysterie'

Wie door het centrum van een grote stad loopt,wordt geregeld benaderd door mensen met een boodschap waar meestal een prijskaartje aan hangt. Vaak gaat het over zonne- of windmolenergie, soms over Jezus. Zo werd ik eens aangesproken door een fanaticus met een aktetas.

‘Weet u dat u een geliefd kind van God bent?’

Toen ik dit blijmoedig beaamde, leek hij onaangenaam verrast, maar hij herpakte zich snel.

‘Maar voelt u dat ook zo in uw hart?’

Toen ik dit bevestigde, trokken zijn ogen en mond samen, alsof hij iets zuurs proefde. Het kruisverhoor ging verder. De arme man wilde mij zijn eigen kleine Jezusmodel aan de man brengen, een die als een zelfbouwpakketje in zijn aktetas gevangenzat.

De franciscaan Richard Rohr doet in Het Christusmysterie het tegenovergestelde. Hij komt met een bevrijdende, bewustzijnsverruimende boodschap. Christus is overal om ons heen aanwezig.

Zijn boek is geen hersenkraker, maar breekt op intelligente wijze het hart open. Hij heeft naar eigen zeggen geen expliciet theologisch boek geschreven, al is er veel theologie in te vinden. Rohr is geworteld in het christendom, citeert uit de Bijbel, de kerkvaders, de oosters-orthodoxe traditie, het werk van Etty Hillesum, Simone Weil, Julian van Norwich, monastieke en literaire bronnen. Hij heeft opvallend veel aandacht voor de vrouwelijke stem.

Zijn boodschap herhaalt hij steeds opnieuw in andere woorden, maar de diepte en reikwijdte ervan sijpelen langzaam door (‘grote ideeën hebben tijd nodig om te landen’, zegt hijzelf).

Rohr vertelt eigenlijk niets nieuws, maar laat zijn licht schijnen over het oude, vertrouwde verhaal – zodat het is alsof je het voor het eerst hoort, weer ziet met de verwonderde en nieuwsgierige ogen van een kind.

Hij herdefinieert de christelijke traditie, doorbreekt vastgeroeste gods- en wereldbeelden, ingesleten gedachtenpatronen en hiëarchieën. ‘Als ik besef dat de wereld om mij heen zowel de plek is waar God zich verbergt als openbaart, kan ik niet langer een betekenisvol onderscheid maken tussen het natuurlijke en het bovennatuurlijke, het heilige en het profane.’

Het boek begint enigszins prikkelend met een opdracht aan zijn overleden labrador, in wie de schrijver ook Christus zag. Het goddelijk DNA is in elk schepsel, in heel de schepping aanwezig – of we ons daarvan bewust zijn of niet. Jezus is het ‘licht van de wereld’, het Licht maakt dat je alle andere dingen ziet. ‘In Jezus Christus wordt Gods eigen, brede, diep en alles omarmende wereldbeeld voor ons toegankelijk gemaakt.’ Christus is een andere naam voor alle dingen, Hij heeft de dingen lief door de dingen te worden, zegt Rohr. Maar al is God overal, Rohr is geen pantheïst. ‘God is binnen in alle dingen, maar overstijgt de dingen ook.’

Christus was er al voordat Jezus werd geboren, zegt Rohr. Hij maakt onderscheid tussen de Jezus uit de Bijbel en de Christus die was en is van alle tijden. (‘Denken we echt dat God 13,7 miljard jaar lang niets te zeggen had en pas begon te spreken tijdens de laatste nanoseconden van de geologische tijd?’) De schepping is de ‘eerste Bijbel’. De eerste incarnatie – God die zich verbindt met het universum – vindt plaats in Genesis 1. Het begint met licht.

Rohr schrijft vanuit zijn ervaring en compassie met de lijdenden in de wereld. Hij doet zich niet vromer voor dan hij is. ‘In de afgelopen tien jaar heb ik weinig spiritueel ‘gevoel’ gekend, noch van vertroosting, noch van troosteloosheid’, zegt hij. ‘De meeste dagen heb ik er gewoon simpelweg voor moeten kiezen om te geloven, lief te hebben en te vertrouwen.’

Het boek bestaat uit twee delen. In het eerste beschrijft Rohr de ‘universele en diepere werkelijkheid in het hart van alle dingen’, het Christus-mysterie. In het tweede deel vraagt hij zich af wat het einddoel is, voor ieder van ons – en voor de kosmos. Hij ziet een doelgerichte beweging in de geschiedenis, een evolutie die wordt voortgestuwd door Gods liefde, waarbij niets en niemand wordt uitgesloten. In dit deel behandelt hij uiteenlopende thema’s. Heel boeiend, maar het kent niet de dwingende concentratie van het eerste deel en waaiert uit.

Het Christusmysterie is een boek om te herlezen. Rohr schudt je wakker, voert je naar een ervaring van ontzag voor de ‘Volle Werkelijkheid’. ‘Dat ontzag kan door van alles in gang gezet worden: door een toegewijde onderzoeker, een oude man die het strand opruimt, een vrouw die een tweede mijl gaat voor haar naaste, een brave uitgelaten hond die je gezicht likt, of de opstijgende duiven op het plein.’ Christus doordringt alles wat is. Hier is een franciscaan aan het woord die evenals zijn heilige voorganger de wolf zijn broeder noemt en heel de schepping bezingt – in een nieuw lied.

Bep van Muilekom

Het Christus mysterie

Richard Rohr komt in het radicaal theologische boek Het Christus mysterie met een voor westerse christenen prikkelende stelling over de naam Jezus Christus. De betekenis van het woord Christus is niet (zoals velen denken) de achternaam of eretitel van Jezus, maar een aanduiding die veel universeler en verstrekkender is dan slechts horend bij de man uit Nazaret. Voor wie deze fundamentele waarheid ontdekt, wordt het christelijk geloof veel meer dan de belijdenis dat Jezus God is. Je leert zien dat God zijn hele schepping doordringt en overal om ons heen aanwezig is. Hij is te ontmoeten in iedereen die je tegenkomt. De franciscaan Richard Rohr verbindt de kloosterspiritualiteit en mystiek met grote thema’s. Eerder schreef hij ‘De goddelijke dans’. ‘Rohr ziet Christus overal, en niet alleen in mensen.’ – Bono