De doek van Veronica

We weten niet of Veronica wel bestaan heeft. In de evangeliën komt zij niet voor. Toch is in elke rooms-katholieke kerk een herinnering aan haar te vinden. In katholieke kerken hangt een kruisweg, een serie afbeeldingen van de lijdensweg van Jezus. Deze afbeeldingen nodigen uit om steeds stil te staan en te overwegen wat er met Jezus is gebeurd en hoe dat een spiegel vormt van het lijden en sterven in door de tijden heen. In Jezus is God daarmee innig verbonden.

Omdat degene die de kruisweg bidt bij elke afbeelding stilstaat, worden ze staties genoemd. De zesde statie heet: ‘Veronica droogt het aangezicht van Jezus af’. Een vrouw ziet het zweet en het bloed en veegt het weg met een doek. Zij ziet dat het een mens is die dit alles wordt aangedaan en maakt Jezus’ gezicht weer herkenbaar als dat van een mens. Daarin is zij voorbeeldig, of ze nu bestaan heeft of niet.

Vera icon

De Bijbel vertelt ons dat mensen beeld van God zijn. Door Jezus’ menselijkheid te zien en te onthullen, onthult Veronica dus het beeld van God. Als wij in haar spoor mensen zien in het lijden en de ellende waarmee de media ons confronteren, maken wij uiteindelijk God zichtbaar. De naam Veronica is een verbastering van vera icon. Dat betekent: ware beeltenis. Veronica onthult dankzij haar gebaar van verbondenheid en compassie, in de lijdende Jezus de ware beeltenis van God.

Zij is daarmee ook zelf een ware beeltenis van God. Een van de gebeden die in de rooms-katholieke kerk bij het vieren van de eucharistie gebruikt kunnen worden, zegt dat God Jezus heeft voortgebracht en uitgezonden ‘om tranen te drogen van mensen die geslagen zijn, om het hart te helen van mensen die gebroken zijn’. Dat is wat Veronica op haar manier ook doet, of in ieder geval probeert te doen. Zij geeft gehoor aan Jezus’ oproep aan zijn volgelingen barmhartig te zijn zoals onze hemelse Vader barmhartig is (zie Lucas 6:36).  

Met en voor ons

Volgens het verhaal bleef, nadat Veronica zijn gezicht had afgeveegd, Jezus’ beeltenis achter op de doek die zij ervoor gebruikte. Als we de doek van Veronica nog zouden hebben, zouden wij zijn ware beeltenis hebben. Wij zouden met eigen ogen zien dat Jezus niet de de witte man met blond sluik haar was die zo vaak op plaatjes staat, maar een bruinverbrande en donkerharige Joodse Arabier.

Maar belangrijker nog is dat dankzij het gebaar van Veronica de beeltenis van Jezus werd afgedrukt in bloed en vuil. Het laat zien dat Jezus’ ware gezicht, waarmee Hij naar christelijke overtuiging het gezicht van God is, niet verborgen is achter het bloed en het vuil van het lijden aan de geschiedenis. Zijn ware gelaat drukte zich uit in het bloed en het vuil. Jezus is het beeld van God die onzichtbaar is, schrijft Paulus aan de christenen van Kolosse (1,15). De icoon van de onzichtbare God, staat er in het Grieks. Anders echter dan veel geschilderde iconen suggereren, is Hij dat niet door lijden en pijn, bloed en gebrokenheid op afstand te houden. Jezus is het beeld van God door zich aan pijn en lijden, bloed en gebrokenheid bloot te stellen. Zo draagt Hij het met en voor ons.

Wij vinden God niet door afstand te nemen van het lijden en de pijn, het bloed en de gebrokenheid die onze geschiedenis doortrekken. God onthult zich door zich in het lijden en de pijn, het bloed en de gebrokenheid te verbergen. Om ons daar te vinden, te dragen en te redden. Dat is wat Veronica op verschillende manieren zichtbaar maakt.