Preview: LEO XIV. De onverwachte opvolger

In april 2025 sterft paus Franciscus. Enkele weken later kiezen de kardinalen onverwacht de Amerikaanse kardinaal Robert Francis Prevost tot nieuwe herder van de wereldkerk. Leo XIV. De onverwachte opvolger biedt een unieke blik achter de schermen van het conclaaf en het pausdom. Aan de hand van getuigenissen, reflecties en eerste toespraken ontvouwt zich het portret van een nieuwe paus, gedragen door zijn spiritualiteit en het appel van deze tijd. Lees hieronder het voorwoord van Rik Torfs.

Voorwoord van Prof. Rik Torfs

Dit boek over Leo XIV, de nieuwe paus, komt op het juiste moment, helemaal aan het begin van zijn pontificaat. Het is geschreven door de juiste persoon, Christophe Henning, journalist en schrijver, iemand met een brede religieuze cultuur. Zijn leeftijd, 64 jaar, laat hem toe terug te blikken. Daarvoor heeft hij voldoende jaren op de teller. Tegelijk is hij jong genoeg om resoluut naar de toekomst te kijken.

Het boek biedt een robotfoto van de kerk op dit ogenblik, met de nodige aandacht voor deze en vorige pausverkiezingen, het profiel van Leo XIV met inbegrip van oudere uitspraken en zijn eerste publieke optredens als paus. Ook de twaalf grote kerkelijke en de zes belangrijkste mondiale uitdagingen waarmee de eerste Amerikaanse pontifex maximus zal moeten omgaan, beschrijft Christoph Henning zorgvuldig, al zijn de thema’s natuurlijk tegelijk een persoonlijke keuze van de auteur.

Het is zeer de moeite waard dit erg toegankelijk geschreven boek grondig te lezen. En vervolgens, gedurende de komende jaren, na te gaan op welke punten de paus weet te verrassen, in positieve of negatieve zin. Het is best mogelijk dat hij nieuwe werkvelden aanboort en andere voorlopig aan de kant schuift. We zullen zien.

Leo XIV wordt als een volgeling van Franciscus beschouwd, maar nu al is duidelijk dat hij gedeeltelijk andere accenten zal leggen. Het eenvoudige wit van Franciscus droeg hij niet toen hij, gehuld in meer traditionele pauselijke kledij, na zijn verkiezing op het balkon verscheen. En anders dan zijn voorganger, die in het gastenverblijf Domus Sanctae Marthae bleef wonen, neemt paus Leo weer zijn intrek in het Apostolisch Paleis waardoor het voor leegstand wordt behoed.

Leo XIV wordt als een volgeling van Franciscus beschouwd, maar nu al is duidelijk dat hij gedeeltelijk andere accenten zal leggen

Welke de zwaartepunten in het beleid van Robert Prevost zullen zijn, is afwachten. Bovendien is er altijd een kloof tussen wat een paus zegt en wat hij in beleid weet om te zetten. Die kloof was bij paus Franciscus behoorlijk groot. Structurele maatregelen bleven weleens uit. Ook daaraan besteedt Christophe Henning aandacht in dit boek.

Sommige dingen vallen nu al op. Als paus had Leo XIV het herhaaldelijk over het missionaire karakter van de kerk. Die is er niet enkel voor wie er nu al toe behoort. Wie echt in de boodschap van Christus gelooft, treedt naar buiten om ze te verkondigen, waar hij of zij zich ook bevindt. De huidige paus, die zelf missionaris was in Peru, liet daarover niet de minste twijfel bestaan, ook toen hij nog geen paus was.

In het geseculariseerde Westen is dat echter geen evidente keuze. Kerkleiders stellen er zich meestal terughoudender op. Ze willen van hun geloof getuigen, maar niet overtuigen. Dat klinkt te dwingend en er schuilt een herinnering aan het kolonialisme in, vinden ze. Nochtans kan het anders. Je kunt immers overtuigend overkomen zonder dwingend te zijn, een belangrijke nuance. Het heeft er alle schijn van dat de nieuwe paus prioritair aandacht zal besteden aan de verkondiging van het geloof zelf. Binnenkerkelijke, ethische of mondiale problemen, hoe belangrijk ook, volgen pas daarna.

Je kunt immers overtuigend overkomen zonder dwingend te zijn, een belangrijke nuance

Het pausschap kan aangenaam zijn – waarom niet? – en verschaft wie paus is mogelijk veel voldoening. Wel is het een ambt dat volharding en geduld vergt, twee eigenschappen die paus Leo blijkt te bezitten. Minder impulsief dan zijn voorganger lijkt hij alvast te zijn, wat op verschillende terreinen tot gunstige effecten kan leiden.

Duidelijk is dat de nieuwe paus in de kerk voor de nodige rust moet zorgen. Om te beginnen in Rome zelf waar in de curie, het pauselijke bestuursapparaat, de sfeer de jongste jaren niet altijd even goed was, onder meer omdat de centralistisch georiënteerde Franciscus zwaar zijn stempel drukte op het systeem, ten koste van de vrij ruime autonomie waarvan dikasteries vroeger genoten.

Rust en evenwicht zijn eveneens nodig in de wereldkerk. Over de positie van de vrouw, het verplichte priestercelibaat, de zegening van homoseksuele relaties en veel andere dossiers bestaan onder gelovigen uiteenlopende standpunten. Soms zijn die cultureel bepaald. Maar ook in de lokale bisschoppenconferenties heerst er geen eensgezindheid. Het is niet voor niets dat Christophe Henning ook de omgang met traditionalistische gelovigen, die in Frankrijk talrijk zijn, als een aandachtspunt voor de nieuwe paus vermeldt. De sterkte van de katholieke kerk is dat haar leden eenzelfde geloof delen. Daarin verschilt ze van de seculiere samenleving, waarin het gedeelde gedachtegoed geringer is. Maar hoe dan ook moet de paus volhardend en geduldig zijn om met uiteenlopende uitingen van eenzelfde geloof vruchtbaar en respectvol om te blijven gaan zonder een verlammende stilstand in de hand te werken.

Ook in de internationale politiek heeft de paus een rol te spelen. Hij is niet gebonden aan een land, natie, politiek of militair bondgenootschap. Juist omdat er in vrijwel elk land katholieken wonen, kan hij tegenstellingen overbruggen die anders onoverbrugbaar zijn. Dat vergt grote diplomatieke gaven, zoals bijvoorbeeld de in dit boek ruim vermelde kardinaal Pietro Parolin of aartsbisschop Paul Gallagher die hebben. Voor de paus zelf is dat een zo mogelijk nog heikeler onderneming. Hij moet onrechtvaardige oorlogen en wreedheden veroordelen, maar wil hij met succes een bemiddelende rol spelen, dient hij tegelijk op het vertrouwen van allebei de strijdende partijen te kunnen rekenen. Dit subtiele spel wordt door externe waarnemers wel eens onderschat. Impulsief willen ze aan de juiste kant van de geschiedenis staan, waardoor ze de kans mislopen haar te beïnvloeden.

Ik eindig met een positieve noot. Het overlijden van paus Franciscus, zijn aangrijpende uitvaart, de rit van de lijkwagen door de straten van Rome, het conclaaf in de prachtige Sixtijnse kapel, de verschijning van de nieuwe paus op het balkon, zijn eerste toespraken en zijn inauguratie beheersten tot veler verrassing wekenlang het wereldnieuws. Het laat zien dat het katholieke geloof niet dood is en dat de wereld hunkert naar meer mysterie en diepgang dan onze wereld, met zijn vreemde cocktail van schijnbare rationaliteit en goedkope emoties vandaag kan bieden.

Het laat zien dat het katholieke geloof niet dood is en dat de wereld hunkert naar meer mysterie en diepgang dan onze wereld, met zijn vreemde cocktail van schijnbare rationaliteit en goedkope emoties vandaag kan bieden

Slaagt paus Leo XIV erin om de kerk een nieuwe impuls te geven? En op het wereldtoneel een bijdrage te leveren aan een rechtvaardige vrede, hoe broos en tijdelijk die altijd ook is? Wie weet. In dit boek, een uitgelezen tijdsdocument, leest u wat zijn kansen zijn. En welke hindernissen op zijn pad hij zal moeten overwinnen.

Meer lezen? Bestel LEO XIV. De onverwachte opvolger

In april 2025 sterft paus Franciscus. Enkele weken later kiezen de kardinalen onverwacht de Amerikaanse kardinaal Robert Francis Prevost tot nieuwe herder van de wereldkerk. “Leo XIV. De onverwachte opvolger” biedt een unieke blik achter de schermen van het conclaaf en het pausdom. Aan de hand van getuigenissen, reflecties en eerste toespraken ontvouwt zich het portret van een nieuwe paus, gedragen door zijn spiritualiteit en het appel van deze tijd. Een boek dat inzicht geeft in de werking van de Kerk, de uitdagingen van het ambt én de persoon van de opvolger van Petrus.

Bestel Leo XIV. De onverwachte opvolger