‘Geloven geeft je een houding – letterlijk en figuurlijk.’

Waarom nu nog geloven? We hebben de vraag aan verschillende geloofsdenkers voorgelegd en willen de serie op een speciale manier afsluiten. Want welk antwoord zou iemand geven die niet gelovig is? Om dit te achterhalen ging Krina Huisman in gesprek met haar goede vriendin Kirsten Poortier, docent filosofie en onderzoeker op het gebied van kritisch denken. Ze ontdekte dat religieuze taal ook voor ‘zoekers’ veel kan betekenen.

Kirstens ouders hadden een “onwaarschijnlijk huwelijk”. Haar moeder groeide op in een Vlaams-katholiek milieu en haar vader, die inmiddels is overleden, in een communistisch nest uit Amsterdam. Haar vader was overtuigd atheïst en gedurende het huwelijk werd haar moeder steeds kritischer op het geloof. Kirsten herinnert zich de vele gesprekken aan tafel over wat de Paus nu weer voor iets verschrikkelijks gezegd had. Toch gingen ze altijd op speciale feestdagen, samen met familie, naar de mis: eerste communies, de eucharistieviering, huwelijken en overlijdens en de priesterinwijding van haar neef. Overigens verhoudt haar moeder zich de laatste jaren op een hele nieuwe manier tot het geloof. “Ze is erg nieuwsgierig geworden naar hoe mensen het geloof beleven en wat het geloof voor ons mens-zijn betekent. Op dit moment leest ze bijvoorbeeld Een evangelie zonder God van Julian Baggini.”

Geloven geeft je een houding

‘Hoe denk je zelf op dit moment over het geloof?’ vraag ik Kirsten. We hebben het er regelmatig over en ik heb de indruk dat haar ideeën altijd in beweging zijn. Kirsten denkt even na en zegt dan:  “Volgens mij geeft het geloof je een houding – niet alleen figuurlijk maar ook letterlijk. Het geloof helpt je om je tot bepaalde levensvragen te verhouden, maar het bepaalt ook je lichaamshouding. Aan mijn lichaam merk ik dat ik ongeoefend ben ik het geloof, dat ik geen traditie heb om op terug te vallen. Denk bijvoorbeeld aan bidden. Ik weet niet wat ik moet doen als ik wil bidden. Ik weet niet welke lichaamshouding daarbij hoort. Ik doe maar wat en heb dan het gevoel dat het niet authentiek is, dat ik iets doe wat ik ooit in een film heb gezien.”

Aan mijn lichaam merk ik dat ik ongeoefend ben ik het geloof, dat ik geen traditie heb om op terug te vallen

Hoe ziet bidden er volgens haar dan uit? “Het tegenovergestelde van mediteren, geloof ik. Laatst wilde ik gaan mediteren, maar de stem die de meditatie leidde, zei dat we rechtop moesten gaan zitten en niet op iets moesten gaan leunen. Dat was het tegenovergestelde van waar ik op dat moment behoefte aan had. Ik wilde namelijk graag liggen. Ik denk dat ik toen liever was gaan bidden. Ik zie bidden als een terneergeslagen houding, dichtbij de grond.”

Buiten jezelf treden

Maar biedt het niet juist vrijheid wanneer je niet precies weet hoe bidden eruit ziet, wanneer je geen houding of script hebt om je aan te houden? Je kan dan zelf bepalen welke houding je wilt aannemen. Kirsten lacht. “Ja ja, met die liberale gedachte ben ik dus grootgebracht. Ik was vrij om alles te bepalen, maar dat is precies waar ik niet naar op zoek ben. Ik wil helemaal niet met mezelf in contact komen, maar ik zoek juist iets buiten mezelf, iets waarmee ik me kan verbinden. Iets dat radicaal anders is dan mijzelf. Daar denk ik aan wanneer ik aan God denk: het Radicaal Andere.”

Ik zoek juist iets buiten mezelf, iets waarmee ik me kan verbinden.

“Het is de taal van religie die mij helpt om bij dat Andere uit te komen. Woorden als ‘verlossing’ en ‘liefde’ en ‘offer’ brengen mij ver buiten mijn eigen kaders en mijn eigen taal. Ze helpen me om niet terug te vouwen in mijzelf, maar om uit te vouwen, naar buiten toe. Deze woorden nodigen mij uit om buiten mijn eigen oevers te treden, mijn ervaring op te rekken. Wanneer ik iets ervaren heb dat ik niet goed kan navertellen, dan is dat uitvouwen gelukt. Dan heb ik iets ervaren waar ik zelf geen woorden voor heb en dat zie ik als een positieve ervaring – een religieuze ervaring eigenlijk.”

‘Ik ben hier voor jou’

Of ze wel eens zo’n religieuze ervaring heeft gehad, wil ik weten. Is ze wel eens buiten haar eigen oevers getreden? “Ja, toen ik op een dag door het Kanaleneiland liep. Het was zo’n alledaags moment, helemaal niet bijzonder of zelfs maar esthetisch. Ik loop er iedere dag, dus het was eerder een banaal moment. Maar opeens voelde ik een verhoogd gevoeld van aanwezigheid. Alsof de wereld toenadering met mij zocht en mij liet weten: ‘Ik ben hier voor jou’. Tegelijkertijd voelde ik ook hoe ik naar de wereld werd toegetrokken. Ik was er ook voor de wereld. Ik bestond niet zomaar, zonder reden. Ik kan niet anders dan deze ervaring in religieuze woorden omschrijven. Ik denk aan woorden als ‘aanwezigheid’ en ‘liefde’ en ook ‘roeping’.

Een luisterende houding

Hoezo roeping? “Omdat ik mij afvroeg of ik, naar aanleiding van deze ervaring, ook iets moest doen. Ik vind dat een heel lastige vraag. Heb ik Gods stem gehoord? Moet ik nu een opdracht van God verwachten? Ik sta er open voor, maar ik vraag me wel af of zo’n afwachtende houding mij niet ontslaat van verantwoordelijkheid. Verschuil ik me er niet achter? Wordt er niet gewoon een bepaalde actie of houding van mij verwacht?”

Moet ik nu een opdracht van God verwachten?

“Dat vind ik misschien ook wel het verleidelijke aan Bijbelteksten. Daarin klinkt de stem van God zo duidelijk en weten de mensen wat er van ze verwacht wordt en hoe ze moeten handelen. Zelf ervaar ik dat dus niet zo. Ik vraag me overigens af of Gods stem vandaag de dag niet veel meer een innerlijke stem is. In oude teksten van vroeger lees je veel minder over innerlijke dialogen, terwijl het innerlijke dialoog nu alomtegenwoordig is. Zou de wijze waarop God spreekt niet ook afhankelijk zijn van het historische moment?”

“In ieder geval geloof ik dat geloven een luisterende houding is – of de stem van God nu van buiten of binnen komt. Iemand die gelooft, probeert te achterhalen wat er op een bepaald moment van hem of haar verwacht wordt. Ik moet nu aan het woord ‘ontvankelijk’ denken – weer zo’n mooie religieuze term. Iemand die gelooft neemt een ontvankelijke houding aan.”

Open einde

Ik vind dat een mooie conclusie van het gesprek. “Wel een beetje een open einde hé,” reageert Kirsten. “Maar eigenlijk houd ik daar wel van. De mogelijkheid moet blijven bestaan om uit te dijen.”

“Ik begrijp dat ‘voltooid leven’ niets voor jou is?” vraag ik gekscherend. “Nee, dat vind ik zo’n klote term!” reageert ze meteen. “Ik wordt er intens verdrietig van dat mensen op zo’n manier over het leven spreken. Ik voel hetzelfde verdriet wanneer iemand van mening is dat ze een ander niets meer te zeggen heeft, dat alles bekend, gezien, gehoord en gezegd is. Dat is zo rigoureus, zo definitief. Geef mij maar een open einde. In een gesprek voel je de oneindigheid, voel je hoe je de verbinding blijft zoeken.”

Krina Huisman (1986) is literatuurwetenschapper en gepromoveerd op het onderwerp narratieve zingeving bij rouw. Ze is momenteel redacteur ‘Levensvragen’ bij Theologie.nl.

Ze ontmoette Kirsten in haar studententijd, toen ze samen de master Literary and Cultural Studies volgde in Groningen. Omdat ze niet langer meer in dezelfde stad wonen, bellen ze elkaar regelmatig. De gemiddelde duur van zo’n gesprek is twee uur.

Interessant voor jou?

In ‘Waarom nu nog geloven?’ laat theoloog Alister McGrath zien dat geloof geen zwakte is, maar een krachtig instrument om betekenis te vinden en verbondenheid te creëren. In een tijd waarin wetenschap domineert, wordt geloof vaak weggezet als een relict uit een bijgelovige tijd: primitief, vreemd, zelfs gevaarlijk. Maar juist nu het leven verwarrender is dan ooit en samenlevingen steeds meer uiteenvallen, blijkt het verlangen naar iets groters van onschatbare waarde.

Bestel Waarom nu nog geloven?