Het Keltisch jaar, het natuurlijke ritme van gebeden en meditaties

David Cole is goed thuis in de enorme schat van teksten uit de traditie van ‘keltisch christendom’. In dit boek biedt hij een rijke selectie aan, uit heiligenlevens, gebedsteksten, zegenbedes, aanroepingen, liederen. Niet als historisch verhaal, niet als literaire analyse, maar als onderdelen op een weg door de kalender van het jaar, steeds samen met een bijbeltekst, een overdenking, een gebed. Hij bedt ze in, in een gang van winter naar herfst, langs de acht getijden van het jaar. Acht getijden, conform de keltische kalender. Wie bewust bij ‘buiten’ leeft, weet dat vier seizoenen niet genoeg zijn om het jaar te typeren. Winter bijvoorbeeld valt begin november in als vogels wegtrekken naar het Zuiden of juist uit het Noorden landen, maar vanaf de winterzonnewende, 21 december, worden de dagen weer langer. Lente begint in deze manier van tellen rond 7 februari, voorjaarsequinox 21 maart geeft de volgende fase aan.

Voor elk van de acht getijden in deze indeling stelde Cole een liturgie op voor een viering, steeds met onder andere een keltisch gedicht, Psalm, kans om naar binnen te keren, gebed, bijbellezing uit Evangelie of brieven, overweging, slotgebed. Daarna volgen zeven kortere dagwijdingen, met acht keer dezelfde thematiek, van maandag tot en met zondag rond schepping, incarnatie, heilige Geest, gemeenschap, lijden, het kruis, de heiligen, Opstanding en het nieuwe leven.

Predikant Jolande van Baardewijk, pionierend rond nieuwe vormen van kerk zijn, werd door dit boek gegrepen. De natuur spreekt krachtig over God, immers, nog eerder dan zijn Woord, de Bijbel. Jezus verwijst voortdurend naar de dagelijks zichtbare ‘natuur’, en gebruikt beelden uit de agrarische werkelijkheid. Het boek van David Cole sloot aan bij en gaf voeding voor de wandelprojecten met geïnteresseerden rond Elburg en in de Liemers. Zo kwam ze ertoe het boek te vertalen.

Het boek biedt een schat aan materiaal. Natuurlijk zijn de teksten steeds in hun samenhang, in een viering, gebedsmoment, persoonlijk of in een groep, te gebruiken, bij een wandeling of binnen rond de tafel of in een kring. Losse teksten zijn ook bruikbaar buiten de liturgie, of bijvoorbeeld als inspiratie voor een liturgische schikking bij de wisseling van seizoenen. Mooi, dat het boek verscheen, als aanvulling op diverse inmiddels al weer wat oudere uitgaven. Praktisch, voor diverse kringen en persoonlijk gebruik.

Een paar dingen die me opvielen. Het ritme van poëzie is in de tekst niet altijd te onderscheiden. In de rubriek Lente-equinox, 21 maart, bidt de inleidende tekst: Breng ons in balans, in deze tijd van balans, Schepper van zon en maan. Het slot is een citaat van John o’Donohue:
Als op een dag het gewicht op je schouders je verlamt en je struikelt,
moge dan de grond dansen om je te helpen balanceren. (90)
Het is een zin om een paar keer te lezen: ‘je verlamt en je struikelt.’
In de oorspronkelijke tekst in Anam Cara is het gedicht ruim geplaatst:

On the day
when the weight
deadens on your shoulders
and you stumble,
may the clay dance
to balance you.

Een mooie tekst, die balans en dans op elkaar betrekt. Geen mens staat doodstil, balans is altijd in beweging, immers! Juist de poëtische opbouw beeldt dat uit. In de Nederlandse uitgave ontbreekt echter helaas te vaak de typografie van het gedicht. In de weergegeven Psalmen staat de asterisk* tussen de vershelften, maar de regel gaat op dezelfde lijn verder. Het natuurlijke ritme van de tekst is zo, al lezend, moeilijker te vinden. Zeker als je de teksten bijvoorbeeld bij een wandeling wilt laten lezen door mensen die niet voorbereid zijn, is overtypen als gedicht raadzaam.

Het boek biedt een schat aan materiaal

De teksten zijn in zekere zin ‘tijdloos’: ze spreken over de
de schoonheid van een adelaar op het strand als het vloed is,
de schoonheid van het seizoen waarin kalveren zogen,
mooi ook het heideland voor het vee. (93,94)

Het romantische beeld van een vroege zomer, in een land zonder industrie en verbrandingsmotoren. In een warrige wereld met kistkalveren en ernstige zorgen over insectloze heidevelden kunnen zulke teksten een oase bieden. Maar het zou ook kunnen zijn dat ze ongemak wakker schudden, en roepen om een alternatieve tekst. Misschien verdiept het de lezing juist wel, wanneer je er een tegentekst tegen schrijft, of er beelden bij zoekt uit de media. Een beetje zoals in het boekje van de Iona Community, ‘Blessings and how to write your own’. ‘Zegen, God, mijn kleine koe’ is mooi, Liedboek p. 1525 – maar waarvoor vraag jíj de zegen?

Sommige originele teksten zijn echt erg lang en hebben vreemde elementen. Logisch dat schrijver of vertaler de keuze maakte om ze in te korten. Soms verandert dan wel de inhoud. In een tekst uit Carmina Gadelica, 164, ‘God van de maan’, is de middelste strofe verdwenen:
Maria, de schone, op haar knieën,
de Koning van het leven op haar schoot –
wég met duisternis en tranen,
de Ster die ons gidst is vroeg opgegaan
en wordt de derde strofe tot een gebed om verlichting. De clou, dat de komst van Jezus die verlichting al bracht, valt zo weg.

(Die Koning, die Ster) verlichtte het land, verlichtte de wereld,
verlichtte de wereldwinden en de zeestroom,
verdriet werd opzij gelegd, vreugde kwam tevoorschijn,
muziek klonk op lier en harp.

De tekst is zo wel wat vreemder – maar in de weergave is de overtuiging kwijtgeraakt: dat je alles wat je om je heen ziet, mag zien als een werkelijkheid waar Gods Zoon wil zijn. En zo nodigt het boek niet alleen uit tot wandelen en bidden in verbondenheid met oude teksten, maar ook om thuis die oude teksten nog eens terug te zoeken. Op internet is veel vindbaar, dat helpt!